Ömer Seyfettin hikâyelerinde milliyetçi söylem ve özne

Ömer Seyfettin sadece Türk Edebiyatının değil, Türk milliyetçiliğinin önde gelen temsilcilerindendir. Otuz altı yıllık kısa ömrüne iki yüzün üzerinde makale, yüz altmışı aşkın hikâye, doksana yakın şiir, üç piyes, yirmiden fazla tercüme ve iki hatıra defteri sığdıran Ömer Seyfettin, bu eserleriyle Türk düşünce hayatı üzerinde önemli etkiler bırakır. Yaşadığı dönemin Türk tarihi açısında olağanüstü bir alt üst oluş dönemi olması ve bu dönemin en önemli olaylarına bir asker olarak tanıklık etmesi, onun eserlerinin ve düşüncelerinin hala tartışılmasına neden olmaktadır. Tartışmaların merkezinde ise şiir, makale ve mektuplarından çok hikâyeleri bulunmaktadır. Bu çalışmada Ömer Seyfettin hikâyelerindeki ideoloji ve bu ideoloji içerisindeki öznenin doğasının ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu kapsamda öncelikle yazarın içerisine doğduğu dönem, o dönemdeki fikir akımları, bu fikir akımlarının önemli temsilcileri ve bunların Ömer Seyfettin'e etkileri gözden geçirilmiş ardından da hikâyeler yayın tarihleri esas alınarak bir sıra dâhilinde ayrıntılı olarak incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda Ömer Seyfettin hikâyelerinde işleyen milliyetçi ideolojinin, millet, dil, din ve mefkûre olmak üzere dört temel kavram üzerine inşa edildiği belirlenmiştir. Ömer Seyfettin, olağanüstü koşulların yaşandığı bir dönemde, Türkiye dışında yaşayan diğer Müslüman ve Türklerle birleşerek kaybettiği dünya hakimiyetini yeniden ele geçireceği vaadini örgütleyerek fantezi ufkunu çizmiştir. Bu ufku çizerken en önemli kurucu öğeleri millet, dil, din ve mefkûre, olmuştur. Bunlara ilave olarak Ömer Seyfettin'in ideolojisi doğrultusunda yarattığı kurgu kahramanları aracılığı ile Osmanlı vatandaşı olan ve olmayan Türkleri belli özne konumlarına çağırdığı; onun Türk öznesinin, aynı anda hem Türk hem de Müslüman olan bir özne olduğu, dolaysıyla Türkçe konuşan ancak Müslüman olmayan Uygurlar, Gagavuzlar gibi Türk kökenli toplulukları ve açıktan belirtilmese de İslamiyet'in Şii mezhebini benimseyenleri kapsamadığı bulgulanmıştır. Büyük zorluklar içeresinde geçen yaşamının ve Osmanlı devletinin toprak kayıplarının kendisinde yarattığı travmaların kendisinde bir ressentiment/hınç duygu durumuna yol açtığı, bu duygu durumunun hikâyelerinin diline de yansıdığı, özellikle Balkan Savaşı sırasındaki esareti ve sonrasında yayımladığı ve halen kendisine yönelik eleştirilerin odak noktasını oluşturan Primo Türk Çocuğu ve Beyaz Lale gibi hikâyelerinin bu etki altında yazıldığı değerlendirilmektedir. Yazarın üç yıl içerisinde bu duygu durumundan kurtulduğu ve 1917 yılı sonrasında hikâyelerindeki karşıtını düşmanlaştıran söylemin büyük ölçüde ortadan kalktığı belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ömer Seyfettin, ideoloji, özne, söylem, hikâye, ressentiment, hınç