Onkoloji hastalarına bakım verenlerin kan bağışı ve organ bağışı hakkındaki tutumlarının değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, onkoloji hastalarına bakım veren bireylerin kan bağışı ve ölüm sonrası organ bağışı konularındaki tutumlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmek, bu tutumları etkileyebilecek sosyodemografik ve diğer ilişkili faktörleri ortaya koymaktır. Bu sayede, bu özel grupta bağış oranlarının artırılmasına yönelik potansiyel müdahale alanlarının belirlenmesi hedeflenmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma, kesitsel bir çalışma olarak tasarlanmıştır. Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Onkoloji polikliniklerine 01.01.2025-01.04.2025 tarihleri arasında başvuran, 18 yaş ve üzeri 392 onkoloji hastasının bakım verenleriyle yürütülmüştür. Katılımcılardan veri toplamak amacıyla, sosyodemografik özelliklerini içeren bir bilgi formu, Ölüm Sonrasına Yönelik Organ Bağışı Tutum Ölçeği ve Kan Bağışı Tutum Ölçeği olmak üzere toplam 57 soruluk anket formu bakım verenlere yüz yüze uygulanmıştır. Ölçek puanları ile katılımcıların kategorik verileri arasında anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek üzere nonparametrik testlerden Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis-H testi uygulanmıştır. Gruplar arasında anlamlı fark çıkması durumunda Bonferroni düzeltmesi yapılmış, anlamlılığın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için post-Hoc testi yapılmıştır. Varyansın homojen dağılmaması ve örneklem sayılarının eşit olmamasından dolayı Post-Hoc testi analiz için Games-Howell testi seçilmiştir. Kategorik değişkenler arası ilişkilerin anlamlı olup olmadığını belirlemek için Pearson Chi-Square Testi kullanılmıştır. p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmamız 392 onkoloji hastasının bakım vereniyle gerçekleşmiştir. Çalışmaya katılanların yaş ortalaması 41,2±12,3 yıl olarak bulunmuştur. Katılımcıların %66,3'ü (n=260) kadın, %73,5'i (n=288) evli ve %34,2'si (n=134) üniversite mezunudur. Ölüm Sonrasına Yönelik Organ Bağışı Tutum Ölçeği genel puan ortalaması 4,0±0,6 iken, Kan Bağışı Tutum Ölçeği genel puan ortalaması 3,9±0,5 olarak saptanmıştır. Ancak, bu olumlu genel tutuma rağmen, katılımcıların %60,7'si (n=238) organ bağışında bulunmayı düşünmediğini belirtirken, %58,7'si (n=230) ise hayatları boyunca hiç kan bağışında bulunmadığını ifade etmiştir. Organ bağışı tutumlarının; yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim seviyesi ya da dini inanç varlığıyla anlamlı bir ilişkisi bulunamamıştır. Fakat organ bağışında bulunma düşüncesinin; gençlerde (p=0,008), bekarlarda (p=0,009), üniversite mezunlarında (p<0,001) ve yakın çevrede organ bağışı deneyimi olanlarda (p=0,013) anlamlı olarak daha olumlu olduğu bulunmuştur. Organ bağışında bulunmayı düşünenlerin organ bağışı tutumlarının istatistiksel olarak anlamlı şekilde daha olumlu olduğu bulunmuştur (p<0,001). Kan bağışına yönelik tutumların ise 55 yaş ve üzerinde (p<0,001), erkeklerde (p=0,015), evlilerde (p<0,015), dini inancı olanlarda (p=0,002), daha önceki kan bağışı deneyimi olanlarda (p<0,001) istatistiksel olarak daha olumlu olduğu görülmüştür. Sigara kullanma süresi 20 paket/yıldan daha fazla olanlarda (p<0,001) istatistiksel olarak anlamlı pozitif bir tutum görülmüştür. Fiili kan bağışında bulunma durumunun ise erkeklerde (p<0,001), sigara kullananlarda (p=0,047) ve 20 paket/yıldan daha fazla sigara kullananlarda (p=0,007) istatistiksel olarak daha fazla olduğu görülmüştür. Her iki ölçeğin genel tutum puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü bir korelasyon bulunmaktadır (p<0,001, r=0,41). Sonuç: Çalışma sonucunda, onkoloji hastalarına bakım verenlerin kan ve organ bağışına karşı olumlu bir tutuma sahip olduğu bulunmuştur. Fakat olumlu tutumların fiili bağış davranışına dönüşmesi önünde önemli engellerin bulunduğu tespit edilmiştir. Bilgi eksikliği, özellikle beyin ölümü ve bağış süreci gibi konularda yetersiz bilgi, bağışla ilgili çeşitli kişisel ve toplumsal kaygılar bu engellerin başında gelmektedir. Onkoloji hastalarına bakım verenler gibi sağlık sistemiyle iç içe olan kişilere doğru bilgilendirme yapılabilir. Kişilerin bağış sürecine engel olan kaygıları giderilebilir. Anahtar Sözcükler: Onkoloji, Bakım Verenler, Organ Bağışı, Kan Bağışı, Tutum