Orhan Veli Kanık'ın öykülerinin söz varlığı açısından incelenmesi

Cumhuriyet Devri Türk edebiyatının ve Garip akımının önemli isimlerinden olan Orhan Veli, şiirlerinin dışında kaleme aldığı öykülerle düzyazı türündeki başarısını ortaya koymuştur. Biri serbest çeviri olmak üzere toplamda yedi öyküsü bulunan Orhan Veli, şiirlerindeki ironiyi öykülerine de aktarır. Öykülerinde sıradan insanın hayatından kesitler sunarak okuru önemsiz görünen, durup düşünmeye değer bulunmayan anlar ve olaylar üzerinde düşünmeye sevk eder. Hayatın bir kesiti, günün bir anı, sıradan insanın ihtiyaçları, balıkçılar ve deniz insanlarının yaşamı onun öykülerinin temasını oluşturur. Öykülerinde sözcükler yoluyla okurun zihin dünyasına nüfuz eder. Bu çalışmada Orhan Veli'nin sanat anlayışı, hayata, insana ve topluma bakış açısı ile söz varlığı arasındaki bağ incelenmiştir. Öykülerinde yer alan söz varlığı ögeleri ayrıntılı bir şekilde irdelenerek cümlenin en küçük birimi olan sözcükten sözcük gruplarına doğru bir inceleme yapılmıştır. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Orhan Veli'nin hayatı, eserleri ve incelenen öyküleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde Türkçenin söz varlığı ve kelime grupları kaynak tarama yöntemiyle ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır. Üçüncü bölümde Orhan Veli'nin öykülerinin söz varlığı analizi yapılarak her bir öyküde yer alan sözcükler, cümle içerisinde kullanıldıkları bağlamdan hareketle görevlerine göre fişleme yöntemiyle tasnif edilmiştir. İkileme, deyim, kalıp sözler (ilişki sözleri) gibi bir toplumun maddi ve manevi değerlerini, örf-âdetlerini, bireyler arasındaki ilişkilerini yansıtan söz varlığı ögeleri tanık cümlelerle örneklendirilmiştir. Söz varlığı ögeleri, öykülerde ne kadar kullanıldığını ifade eden kullanım sıklıkları ve mevcut sözcükler içerisindeki oranları hesaba katılarak sayısal verilerle yorumlanmıştır. Kelime grupları ise her bir grup ayrı şekilde kategorize edilerek tanık cümlelerle ve oransal dağılımı gösteren şekillerle ifade edilmiştir. Orhan Veli'nin hacimli olmayan öykülerinde söz varlığına dair zengin bilgiler elde edilmiştir. Bu öykülerde belirli sözcüklerin sıklıkla tekrarlanması, kalıp sözler, ikilemeler ve deyimlerin ustalıkla kullanılması, sözcük gruplarının zenginliği onun söz varlığına sunduğu katkıyı gözler önüne serer. Anahtar Kelimeler: Orhan Veli, Öykü, Söz varlığı, Sözcük, Sözcük grupları