Kelime grupları
77 theses under this subject heading
Özbekçe Nasrettin Hoca fıkralarının söz dizimi
"Özbekçe Nasrettin Hoca Fıkralarının Söz Dizimi İncelemesi" adlı tez orijinal adı "Kadimiy Afandi Latifaları" olan ve 87 fıkradan oluşan Özbek Türkçesi ile yazılmış eseri incelemiştir. Muhammed Amin, Alimcan Coraoğlu, Celaleddin Coraoğlu tarafından hazırlanan "Kadimiy Afandi Latifaları" yeni Türk alfabesine göre çeviri yazı biçimi de verilerek Özbek Türkçesi'nden Türkiye Türkçesi'ne aktarılmıştır. Bu çalışma, kelime grupları, yargı grupları ve cümle çeşitleri olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde metinden örnekler alınarak kelime grupları üzerinde çalışılmıştır. Kelime grupları bölümü, isim tamlaması, sıfat tamlaması şeklinde devam eden on beş başlıktan meydana gelmiştir. İkinci bölümde metinden hareketle yargı grupları; yüklem, özne, nesne diye devam eden toplam dört başlıkla ortaya konulmuştur. Son bölüm olan üçüncü bölümdeyse yine metinden alınan örneklerle cümle çeşitleri verilmiştir. Burada da yüklemin türüne göre, anlamlarına göre, yüklemin yerine göre ve yapılarına göre cümleler başlıkları altında sınıflandırma yapılmıştır. Devamında isim ve fiil cümleleriyle ilgili özellikler, ardından tablolar verilmiştir. Her üç bölümde de alınan örneklerin yanında ilgili konunun hem Özbek hem Türkiye Türkçesi'nde nasıl görüldüğü maddeler halinde verilmiştir. Bu üç bölümden sonra ise orijinal metnin çeviri yazı metni ve arkasından Türkiye Türkçesi'ne aktarılmış şekli verildi. Yapılan bu çalışma ile Özbek Türkleri'ne ait ve daha önce Türkiye'de üzerinde çalışılmamış olan "Kadimiy Afandi Latifaları" Türkiye Türkçesi'ne aktarılmış; kelime, yargı grupları ve cümle çeşitleri bakımından incelenmiş oldu. Çalışma sırasında ulaşılan neticeler tezin sonuç bölümünde belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nasrettin Hoca, Özbek Türkçesi, Türkiye Türkçesi, Söz Dizimi, Kelime Grupları, Yargı Grupları, Cümle Türleri.
Şukûfe Nihal'in Domaniç Dağlarının Yolcusu kitabındaki kelime gruplarının incelenmesi
Bu çalışma, Şukûfe Nihal'in ?Domaniç Dağlarının Yolcusu? adlı eserinde yer alan kelime gruplarının incelenmesinden oluşmaktadır. Türkiye Türkçesinde tartışma konusu olan ?kelime grupları? nın daha çok öykü, roman gibi türlerde incelendiği görülmektedir. Bu nedenle çalışmamızda üzerinde fazla inceleme yapılmamış olan ?gezi yazısı? türünün seçilmesinin, kelime grupları konusuna katkı sağlayacağı düşünülmektedir.Çalışmamıza başlarken, ?kelime grupları? konusunda yazılmış olan eserler incelenmiş, dilbilimcilerin bu konudaki görüşleri belirlenmiştir. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır.Birinci bölümde Şukûfe Nihal'in hayatı, edebi kişiliği, eserleri ve üzerinde çalışma yaptığımız ?Domaniç Dağlarının Yolcusu? adlı eseri hakkında bilgi verilmiştir.İkinci bölümde kelime gruplarının tanımı, özellikleri ve çeşitli kaynaklardaki ele alınış şekilleri incelenmiştir.Üçüncü bölümde ?Domaniç Dağlarının Yolcusu? adlı eserdeki kelime grupları tasnif edilerek verilmiştir. Bu bölümde, kelime grubunu oluşturan kelimeler koyu yazılmış, sayfa ve satır numaraları yay ayraç içinde gösterilmiştir. Numaralandırma yapılırken ekte verilen metin esas alınmıştır.Yazarın hangi kelime gruplarını ne kadar kullandığı ve bu kullanılışın üslubunu nasıl etkilediği konusu ise sonuç bölümünde belirtilmiştir.Anahtar Kelimeler: Domaniç Dağlarının Yolcusu, kelime grubu, gezi yazısı.
İskender Pala'nın Babil'de Ölüm İstanbul'da Aşk adlı romanındaki kelime grupları
Edebiyatın malzemesi dildir ve her edebî eserde dilin özellikleri o eserin üslubunu oluşturur. Yani dil ve üslup bir bütündür ve ayrı ayrı düşünülemez. Bu yüzden dil malzemesinin anlatıma katkısı büyüktür. Bu düşünceden yola çıkarak bu çalışmada, İskender Pala'nın "Babil'de Ölüm İstanbul'da Aşk" adlı romanındaki kelime grupları incelenmiştir. Eserin değerlendirilmesi şu şekildedir: Birinci bölümde yazarın hayatından, edebi kişiliğinden ve başlıca eserlerinden bahsedilmiştir. Ayrıca giriş bölümünde söz dizimi ve kelime grupları farklı dilbilimcilerin görüşlerine yer verilerek tanımlanmıştır. İkinci bölüm, inceleme bölümü olup, sözü edilen eserdeki kelime gruplarının incelendiği bölümdür. Her bir kelime grubu ile ilgili dilbilimcilerin görüşlerine başvurularak kısaca bilgi verilmiştir. Her bir kelime grubu için eserin belli sayfaları baz alınarak örnekler verilmiştir. Ayrıca bu kelime grupları diğer kelime gruplarının içindeki yerine ve cümle içindeki görevlerine göre de incelenmiştir. Her kelime grubunun sonunda örneklerin dağılımını gösteren bir grafik ve çizelge konulmuştur. Üçüncü bölüm sonuç bölümüdür. Burada tüm kelime gruplarının genel dağılımını gösteren bir grafik ve çizelge verilmiştir. Çalışmanın sonuna "Kaynakça" ve "Ekler" bölümü eklenmiştir. Yapılan çalışmanın neticesinde romanda sıfat tamlaması ve isim tamlamasının en çok; sayı ve ünlem grubunun ise en az kullanılan kelime grubu olduğu gözlemlenmiştir. Ayrıca eserin dilinin anlaşılır olmasına rağmen biraz ağır bir dilinin olduğu; yazarın terimlere ve halk söyleyişlerine sıkça yer verdiği kanısına varılmıştır. Anahtar Kelimeler: İskender Pala, kelime grupları, söz dizimi, dilbilim.
Azerbaycan Türkçesi atasözlerinde kelime grupları
Bu çalışma, "Azerbaycan Atasözleri" kitabındaki atasözlerinde yer alan kelime gruplarını ele alır. Çalışmanın giriş bölümünü kelime grupları hakkında yapılan tanımlar, sınıflandırmalar oluşturmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde "Azerbaycan Atasözleri" kitabında yer alan kelime grupları yer almaktadır. Bu bölümde Azerbaycan Türkçesi atasözlerinde kelime grupları kapsamlı ve detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde tespit edilen kelime grupları değerlendirilmiştir.
Antepli Aynî Divanı'nın bağlamsal dizini ve işlevsel sözlüğü
Bağlamsal dizin ve işlevsel sözlük çalışmaları, edebî eserlerde yer alan kelimelerin ve kelime gruplarının içinde bulundukları bağlamda değerlendirilip anlamlandırılması esasına dayanır. Prof. Dr. İsmail Hakkı Aksoyak yönetiminde başlatılan ve hızla devam eden Tebdiz projesi sayesinde geçmişte yazılan birçok edebî eserde yer alan kelimelerin ve kelime gruplarının bağlamsal anlamı tespit edilmektedir. Böylelikle, günümüzdeki bir okur merak ettiği bir kelime veya kelime grubunun anlamını, içinde geçtiği edebî metnin bağlamından hareketle anlamlandırılmış olarak öğrenebilecektir. Birçok araştırmacı, edebiyatımızın güzide eserlerinde yer alan kelime ve kelime gruplarının bağlamsal anlamını bularak Tebdiz sistemine işlemektedir. Sistemdeki eser ve anlam sayısı günden güne artmaktadır. Furkan Öztürk'ün hazırladığı Baki Divanı Sözlüğü ile başlayan bu akım zenginleşerek sürmektedir. Bu çalışmamızda 18. yy. sonu ile 19. yy. başında yaşamış olan ve edebî ürünlerinin büyük bir bölümünü İstanbul'da oluşturmuş olan Antepli Aynî'nin Divanı'nda yer alan kelime ve kelime gruplarının bağlamsal anlamı incelenmiştir. Çalışmamızda, Prof. Dr. Mehmet Arslan tarafından 2004 yılında Kitabevi Yayınları tarafından yayımlanan Antepli Aynî Divanı adlı eser kullanılmıştır. 827 manzume ve 5022 beyitten oluşan bu edebî eserdeki kelime ve kelime gruplarının bağlamsal anlamlarının bulunup Tebdiz sistemine işlenmesi ile Antepli Aynî Divanı'nın işlevsel sözlüğü oluşturulmuş oldu. Bu çalışmanın hem çalıştığımız eserin hem de ait olduğu dönemin, 18. yy. sonu ve 19. yy. başı, edebî metinlerinin daha iyi anlaşılmasına katkı sunacağı düşüncesindeyiz. Anahtar Kelimeler: Antepli Aynî Divanı, Anlamlandırma, Bağlamsal Dizin ve İşlevsel Sözlük, 18. Yüzyıl, Tebdiz projesi.
Mustafa Kutlu'nun "İyiler Ölmez" adlı eserinin söz dizimi açısından incelenmesi
Kendine has bir üslubu bulunan Mustafa Kutlu, daha çok hikâyeleriyle ön plana çıkmış ve edebiyatımıza birçok eser kazandırmıştır. Bu çalışmada Kutlu'nun İyiler Ölmez adlı hikâye kitabının Dergâh Yayınları'ndan çıkan Kasım 2019'da basılan 14. baskısı kullanılmıştır. Bu tezde amaç söz dizimi çalışmalarına dikkat çekmek ve bahsi geçen eseri kelime, kelime grupları ve cümle üzerinden eserden örnekler vererek ayrıntılı incelemektir. Yazarın dili nasıl kullandığını ve söz dizimini esere nasıl yansıttığını görmek amaçlanmaktadır. İyiler Ölmez'de çok çeşitli cümle yapıları bulunmaktadır. Eksiltili cümlelerle diğer cümleler arasında anlam bağı kurulmuştur. Çalışma sekiz bölümden oluşmaktadır. Tezin giriş bölümünde teze dair ön bilgilere, yönteme, amaca ve öneme değinilmiştir. Sonra yazar tanıtılmış, eserlerine yer verilmiş ve bahsi geçen eserin özetine yer verilmiştir. Daha sonra eser cümle, cümle dışı ögeler, kelime grupları, cümle türleri bakımından incelenmiştir. Böylece, konunun bütün yönleriyle ortaya konulması sağlanmıştır. Çalışma, bu açıdan önem taşımaktadır. Eserden cümleler tahlil edilerek örneklendirilmiştir. Sonuç bölümünde tüm bu incelemeler göz önünde bulundurulup sonuçlar aktarılmıştır.
Ferhan Sabit'in "Billûr" adlı eserinin transkripsiyonlu metni ve kelime grupları
Bu çalışmayı Ferhan Sabit'in Akşam Matbaası'nda 1928'de basılmış olan 94 sayfalık "Billûr" adlı eseri teşkil etmektedir. Diğer çalışmaların incelenmesi sonucu benzer bir çalışmaya rastlanmamış ve daha önce transkript edilmemiş olan Ferhan Sabit'in Billûr adlı eseri transkript edilmiş ve kelime grupları incelenmiştir. Kelime gruplarının sıralanışı ve sınıflandırılmasında Leylâ Karahan'ın Türkçede Söz Dizimi adlı kitabı esas alınmıştır. Girişte çalışmanın amacı, önemi, yöntemi ve sınırlılıkları verilmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır: Birinci bölümde dil ve dilin önemi hakkında bilgi, kelime grubu kavramı ve bazı dil bilimcilere göre kelime gruplarının tanımı ile kelime gruplarının özellikleri verilmiştir. İkinci bölümde "Billûr" adlı eserdeki kelime grupları incelenmiştir. Bu bölümde kelime grupları eserdeki cümlelerle birlikte alınmış, uzun cümleler üç nokta ile kısaltılmış, kelime grupları cümlelerin içinde italik yazılmış, sayfa ve satır numaraları yay ayraç içinde gösterilmiştir. Üçüncü bölümde "Billûr" adlı eserin transkripsiyonlu metni verilmiştir. Transkript eserin orjinaline bağlı kalınarak yapılmış, sayfa numaraları sol üst köşede köşeli parantez ile gösterilmiş, satırlar ise satırın hemen başında yay ayraç içerisinde gösterilmiştir. Çalışmanın sonuç bölümünde yazarın hangi kelime gruplarını ne kadar kullandığı ve bu kullanışın üslubunu nasıl etkilediği belirtilmiş, dil ve üslup özellikleriyle ilgili çıkarımlar yapılmıştır. Çalışmanın içerisinde Türkiye Türkçesinde bitişik yazılan birleşik isimlerden Kadıköy, Beyoğlu, Karaköy, birleşik kelime olan Pazartesi, pekiştirme sıfatı olan kıpkırmızı ve sapsarı, miktar zarfı olan epeyce, olasılık zarfı olan herhalde ve birleşik fiillerden hissetmek, affetmek, emretmek, sabretmek, kaydetmek, seyretmek, zannetmek, başvurmak, neşretmek, raptetmek, hapsolmak, bahsetmek, vazgeçmek, şükretmek, aksetmek, reddetmek eserde ayrı yazılmış, Türkiye Türkçesinde ayrı yazılan sonra edatı ise eserde bitişik yazılmıştır. Bu kelimeler eserin orijinaline bağlı kalınarak olduğu gibi alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Ferhan Sabit, Billûr, kelime, kelime grupları, transkripsiyon
Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı adlı romanında söz dizimi
Dil, bir toplumun maddî ve manevî ögelerinin gelecek nesillere aktarılmasını sağlayan en önemli vasıtadır. Dil, ait olduğu toplumun özelliklerini yansıtır, zamanla değişir ve gelişir. Ancak dilin bünyesinde yer alan söz dizimi kurallarının değişmesi, diğer unsurlara göre zordur. Türk dilinin temel söz dizimi kuralı yardımcı unsurun başta, asıl unsurun ise sonda yer almasıdır. Dilin söz dizimi özelliklerinin en güzel göstergesi ise edebî metinlerdir. Edebi metinlerde yer alan söz dizimi unsurlarının incelenmesi, Türkçenin cümle yapısının gelişi güzel bir şekilde meydana gelmediğini aksine belirli kurallar çerçevesinde oluşturulduğunu ispatlamaktadır. Bu çalışmada, Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı romanındaki söz dizimi unsurları olan kelime grupları ve cümlelerin tespit edilip ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Çalışmamızda Leyla Karahan'ın cümle türleri üzerine yapmış olduğu iki tasnifi esas alınarak diğer kaynaklardan da yararlanılarak romanda yer alan söz dizimi unsurları kaynak tarama yöntemiyle tespit edilmiştir. Eserin ilk baskından tespit ettiğimiz kelime gruplarını, cümle öge ve türlerini sınıflandırarak romanda kullanıldıkları sayfa numaralarıyla birlikte alfabetik olarak sıralı bir şekilde verilmiştir. Sonuç bölümünde de tespitlerimiz ve değerlendirmelerimize yer verilmiştir. Elde edilen sayısal bulgulardan yararlanılarak Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı romanında Türk dilinin söz dizimi unsurlarını etkin şekilde kullandığı ve söz dizimi kurallarına uyduğu görülmüştür. Bu çalışmayla Türk dilinin Orhun Yazıtları'ndan itibaren günümüze kadar olan seyri içerisinde temel kurallarını koruyan söz diziminin özellikleri ve Türkçenin zenginlikleri, Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı romanından hareketle tespit edilmiştir. Tespit edilen söz dizimi özelliklerinin ve örneklerinin Türkçenin söz dizimi ile ilgili yapılan çalışmalarına katkı sağlaması beklenmektedir.
Hasan Ali Toptaş'ın Ölü Zaman Gezginleri adlı eserinin kelime grupları açısından incelenmesi
Edebî metinler, dil bilgisi ve gramer çalışmalarına kaynaklık edebilecek başlıca ürünlerden sayılmaktadır. Bir edebî metnin teknik ve morfolojik açıdan incelenebilmesi dilin en küçük yapı birimi olan kelimelere, kelimelerden meydana gelen gruplara ve bu grupların söz dizimindeki konumlarına bağlıdır. Edebî metinlerde yer alan dil unsurları dilin güzelliklerinin, inceliklerinin, anlatım gücünün korunması ve aktarılması bakımından dile katkı sağlamaktadır. Edebî metinlerdeki kurgunun, tam olarak aksettirilebilmesi, yazarın betimlemelerinin net bir şekilde anlaşılabilmesi ve karakterlerin psikolojik durumlarının okura sezdirilmesi için kelime gruplarından istifade edilmektedir. Aynı zamanda kelime gruplarının özelliklerinin ve konumlarının belirlenmesi için de edebî metinlerden istifade edilmektedir. Bu bağlamda Hasan Ali Toptaş'ın, "Ölü Zaman Gezginleri" adlı eserini, kelime grupları açısından incelemek uygun görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Dil bilgisi, Hasan Ali Toptaş, kelime grupları, Ölü Zaman Gezginleri, söz dizimi.
Hasan Ali Toptaş'ın 'Gölgesizler' romanında söz dizimi
Bu çalışmada Hasan Ali Toptaş'ın 'Gölgesizler' romanında söz dizimi incelemesidir. Çalışmada kullanılan sınıflandırma Leyla Karahan'ın Türkçede Söz Dizimi ve Mustafa Özkan'ın Türkiye Türkçesi Söz Dizimi adlı eserinden yola çıkarak ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmada giriş, inceleme ve sonuç bölümünden oluşmaktadır. Giriş bölümde çalışmanın amacı, yöntemi, kapsamı, sınırlılıkları ve söz dizimi hakkında bilgi verilmektedir. İnceleme kısmında söz dizimi başlıklarına uygun örnekler verilmiştir. Sonuç kısmında ise eserde tespit edilen bütün veriler göz önünde bulundurularak değerlendirilmiştir. Romanda sözdizimi adı altındaki bütün başlıkları içeren örneklere yer verilmiştir. Tezin ayrıntılı incelenmesi, Türkçede söz dizimi kurallarının farkına varma ve uygulama konusunda katkı sağlayacağını düşünüyorum. Anahtar Kelimeler: Söz dizimi, cümlenin ögeleri, kelime grupları, cümle çeşitleri, Karahan, Özkan
Safiye Erol'un Ciğerdelen ve İsmail Şıhlı'nın Deli Kür romanlarının karşılaştırmalı söz dizimi incelenmesi
Çalışmamız Safiye Erol`un Ciğerdelen ve İsmail Şıhlı`nın Deli Kür romanlarından hareketle Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesinin söz dizimi açısından karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Birinci bölüm olan "giriş" bölümünü çalışma süresince yapılanlar, çalışmanın konu, amaç, kapsam, yöntem, kısıtlıklar, Deki Kür ve Ciğerdelen eserlerinin özeti, Deli Kür ve Ciğerdelen romanları hakkında, Safiye Erol ile İsmail Şıhlı hakkında, sözdizimi hakkında bilgi kapsamıştır. Ardından Safiye Erol ve İsamail Şıhlı tanıtılıp; edebi kişilikleri ve eserleri hakkında bilgi verilip Ciğerdelen ve Deli Kür hakkında açıklamalar yapılmıştır. İnceleme bölümünü kelime grupları ve cümle çeşitleri oluşturmaktadır. Kelime grupları incelenmiş, eserlerden örnekler seçilmiş, sonra Azerbaycan Türkçesi ileTürkiye Türkçesi karşılaştırılmıştır. Öncelikle, cümle ögeleri başlığı altında, yüklem, özne, nesne, yer tamlayıcısı ve zarf açıklığa kavuşturulmuştur. Bu bölümde Ciğerdelen ve Deli Kür`de bulunan kelime grupları ve cümle çeşitleri eserlerden alıntılar yapılarak gösterilmiştir. Daha sonra, cümlenin çeşitleri, anlamlarına göre, yapılarına göre, yüklemin yerine göre, yüklemin türüne göre alt başlıklarında incelenmiş, eserden örnekler seçilerek açıklanmıştır. Azerbaycan Türkçesi ileTürkiye Türkçesi karşılaştırılmıştır. Sonuç bölümünde ise elde edilen bulgular verilmiştir. Eserlerdeki kelime grupları ve en çok hangi kelime gruplarının kullanıldığı, eserdeki cümle çeşitleri ve en çok hangi cümle çeşitlerinin kullanıldığı gösterilmiştir. Anahtar kelimeler: Ciğerdelen, Deli Kür, söz dizimi, cümle.
Hacı Bektaş-ı Veli'nin Makalât-ı Sûfiyane adlı eserinin İsmail Bin Mikail tarafından yapılan Türkçe çevirisinin transkripsiyonu ve cümle bilgisi incelemesi
Bu çalışma ile Hicrî 1063'te İsmail Bin Mikail tarafından yapılmış bir ?Makalat? çevirisinin cümle yapısı incelenerek Türk dilinin tarihi bir dönemine ışık tutmak amaçlanmıştır. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümü adını verdiğimiz birinci bölümde incelemesini yaptığımız ?MAKALÂT? adlı eserin yazarı olan Hacı Bektaş-ı Veli'nin yaşamı hakkında bilgi verilmiştir ve 13. yüzyılda Anadolu'da, bilhassa halk kitlesi üzerinde, derin tesiri bulunan Bektaşilik tarikatının kurucusu Hacı Bektaş-ı Veli'nin eserleri tanıtılmıştır. Özellikle incelememize konu olan ?MAKALÂT? adlı eseri ile ilgili ayrıntılı bilgiye yer verilmiştir. İkinci bölümde tezimizi hazırlarken faydalandığımız kaynakların kısa bir özeti verilmiştir. Üçüncü bölümde, çalışmamızda esas aldığımız İsmail Bin Mikail tarafından yapılmış ?Makalat? tercümesinin tarafımızdan ilmi usullere uygun olarak yapılmış transkripsiyonu verilmiştir. Bu bölümün devamında ise eseri incelerken kullandığımız yöntem belirtilmiştir. Asıl tez metnimiz dördüncü bölümde bulgular ve tartışma başlığı altında verilmiştir. Önce cümleler yapısına göre ?basit cümle, bağlanmış cümleler (sıralı cümle, bağlı cümle), cevap cümleleri ve kesik cümleler? olarak incelenmiş, devamında cümle unsurlarından cümlenin öğeleri ?özne, yüklem, nesne, yer tamlayıcısı, zarf tamlayıcısı? ve cümle dışı unsurlar incelenmiştir. Daha sonra cümleyi oluşturan unsurlardan kelime grupları incelenmiştir. Dördüncü bölümün son kısmında tanımları yapılan terimlere taradığımız eserden örnek cümleler verilmiştir. Son bölüm sonuç bölümüdür. Burada taradığımız eserin cümle bilgisi ile ilgili özellikleri değerlendirilmiş ve sonuçlar grafiksel olarak da ifade edilmiştir. Örnek cümleler Hacı Bektaş-ı Veli'nin ?Makalat-ı Sufiyane? adlı eserinden alınmıştır. Çalışmanın sonunda kaynakça bölümü bulunmaktadır. Son olarak metnin orjinali ?Ekler? başlığı altında çalışmamızın sonunda yer almaktadır.Anahtar kelimeler: Cümle bilgisi, cümle yapısı, cümle unsurları, kelime grupları
Türkçe kelime gruplarının yabancılara Türkçe öğretimindeki yeri hakkında bir inceleme
Bu çalışmanın amacı, kelime gruplarının Türkçe öğretimindeki yerini incelemek ve yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan ders kitaplarında kelime gruplarının öğretimini değerlendirmektir. Bu araştırmada betimsel çalışma olan tarama modeli kullanılmıştır.Bu yöntemle yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan yöntem ve tekniklerle dil bilgisi öğretiminin nasıl yapıldığı açıklanmış ve Türkçe öğretiminde kelime gruplarının önemine değinilmiştir. Daha sonra, yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan kitaplardan seçtiğimiz Gazi Üniversitesi TÖMER?de kullanılan ?Yabancılar İçin Türkçe Dil Bilgisi? ve Ankara Üniversitesi TÖMER?de kullanılan Yeni HİTİT 1-2-3 kitapları kelime grupları yönünden incelenip değerlendirilmiştir. Çalışmamızın sonunda her iki kitapta bazı yaklaşım sorunları bulunmasına rağmen, bu iki eserin Türkçeyi yabancılara öğretmek açısından başarılı olduklarıkanaatine ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türkçe, kelime grubu, yabancılara Türkçe öğretimi, yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılan kitapla
Azerbaycan Türkçesinde yardımcı kelimeler
Dilin kurallarını derleyip sunarak dildeki düzeni gözler önüne seren dil bilgisi, sistemli bir işleyiş içerisindedir. Bu vesileyle dili oluşturan tüm sözcükler "kelime türleri" adı altında sınıflandırılarak cümledeki görevleri açıkça ortaya konulmuştur. Hem yazılı hem de sözlü anlatımda metni oluşturan cümlelerin önemli bir parçası olan yardımcı kelimeler de diğer kelime türleri gibi, dilin iletişimi sağlama işlevini yerine getirmesinde rol alan görevli birimlerdir. "Azerbaycan Türkçesinde Yardımcı Kelimeler" adlı çalışmamız; Giriş,-Yardımcı Kelimeler, Birinci Bölüm-İlaveler, İkinci Bölüm-Bağlaçlar, Üçüncü Bölüm-Edatlar, Dördüncü Bölüm-Modal Sözler, Beşinci Bölüm-Ünlemler, Sonuç ve Kaynaklar bölümlerinden oluşmaktadır. Çalışmamızın Giriş bölümünde, anlamlarına göre beş grupta sınıflandırılan Azerbaycan Türkçesindeki yardımcı kelimeler [1. İlave (Qoşma) 2. Bağlaç (Bağlayıcı) 3. Edat (Edat) 4. Modal sözler (Modal sözler) 5. Ünlem (Nida)]le ilgili genel bilgiler verilmiştir. Birinci Bölümde İlaveler, İkinci Bölümde Bağlaçlar, Üçüncü Bölümde Edatlar, Dördüncü Bölümde Modal Sözler, Beşinci Bölümde ise Ünlemlere geniş bir şekilde yer verilerek "Celil Memmedguluzade'nin Eserleri"nden, adı geçen yardımcı kelimelerin anlam türlerine ait örnekler çıkarılmıştır. Sonuç bölümünde çalışmamız boyunca elde ettiğimiz sonuçlar maddeler halinde verilmiştir. Kaynaklar bölümünde ise çalışmamızda faydalandığımız kaynaklar verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Azerbaycan Türkçesi, Yardımcı Kelimeler, Kelime, Kelime Grupları.
Nezihe Meriç' in "Yandırma" adlı kitabındaki öykülerin söz dizimi açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı; Türk Edebiyatının seçkin kadın yazarlarından Nezihe Meriç'in Yandırma adlı kitabındaki öykülerin söz dizimi bakımından incelenmesidir. Bilindiği gibi dil bilgisi araştırmalarının inceleme alanları; ses bilgisi, şekil bilgisi, söz dizimi ve anlam bilgisidir. Bu çalışmanın içeriği de bir söz dizimi araştırmasıdır. Bu çalışma esnasında Nezihe Meriç'in Yandırma adlı kitabındaki öyküler söz dizimi açısından önce kelime grupları sonra da cümle bilgisi bakımından sınıflandırılmış ve sayısal verilerle ortaya konulmuştur. Bireyin insan kimliğiyle ortaya koyduğu birçok şey bir söz diziminden ibarettir. Bireyin konuştuğu birçok şey dilin toplumsal yanını ifade eden söz dizimi kurallarına uydurulur. Böylece dil bilgisine uygun bir cümle kurulmuş olur. Aslında düşünme, duygulanma, görsel sanatlarla ilgilenme, kişinin öz varlığıyla ilgili ürettiği her şey bir söz dizimidir. Kelimeler yeni bir anlam yaratmak üzere diğer kelimelerle ekli ya da eksiz bir birliktelik oluştururlar. Zaten dil kullanımının ya da söz diziminin tamamı için bir açıklama, bir belirtme, bir olayı ya da varlığı öne çıkarma, belirginleştirme denebilir. Söz dizimi çalışmaları çoklukla iki aşamada gerçekleştirilir. Birincisi olan kelime grupları en az iki kelimeden oluşan, yapı yönünden bir bütün oluşturan, tek kelimeyle ifade edilemeyen bir kavramın belirtilmesidir. Bunlar; isim ve sıfat tamlamaları, sıfat-fiil, isim-fiil, zarf-fiil grupları, tekrar, edat, bağlama, unvan, birleşik isim, ünlem, sayı grupları, birleşik fiil grubu ve kısaltma gruplarıdır. İkincisi de cümle bilgisidir. Cümlenin yapı ve anlam özelliklerini tespit etmektir. Bu çalışmada bütün bu gramer birliklerinin örnekleri tarama modeliyle tespit edilmiş ve örneklendirilmiştir. Bu çalışma esnasında kitapta yer alan yedi öykü kelime grupları ve cümlenin yapısal, anlamsal özellikleri bakımından taranmış ve sınıflandırılmıştır. Kelime grupları ve cümleler sayısal olarak istatistiki değerlere dökülmüştür. Cümlelerin anlam özelliklerine göre 2156 cümlenin olumlu, 272 cümlenin olumsuz ve 192 cümlenin ise soru cümlesi olduğu saptanmıştır. Yüklemin türüne göre Yandırma' daki cümlelerin 1626'sı fiil cümlesi, 963 tanesi ise isim cümlesidir. Bu da öykülerde hareketin fazla olduğunu gösterir. Cümlede yüklemin yerine bakıldığında kurallı cümlelerin sayısının 1972, devrik yapılı cümlelerin sayısının ise 679 olduğu görülmektedir. Bağlama edatlarıyla bağlanan 116 cümle bulunmaktadır. Bunların 14'ü "ki" bağlama edatıyla bağlanan cümle, "ve" bağlama edatıyla bağlanan cümle sayısı 3, diğer bazı bağlama edatlarıyla bağlanan cümle sayısı ise 99'dur. Ortak cümle ögeleriyle bağlanan cümlelerin toplamı 145 olup, bunların 12'si ortak yüklemli, 110'u ortak özneli, 12'si ortak nesneli ve 11'i ortak zarflı cümlelerdir. Cümleler bünyelerindeki ögelere göre de sınıflandırılmıştır.
İhsan Oktay Anar'ın "Puslu Kıtalar Atlası" adlı romanında kelime grupları, kelime sayısı ve kelimelerin kullanım sıklığı
Kelime; dilin, anlamlı en küçük birimidir. Duygu ve düşüncelerimizi ifade ederken tek bir kelimenin yetersiz kaldığı durumlarda; birkaç kelime, dil bilgisi kurallarına uygun bir şekilde bir araya getirilerek yeni kelimeler, kelime grupları oluşturulur. Kelime grupları, yeni bir anlam ifade etmek için, birden fazla kelimenin bir araya getirilmesiyle oluşan dil birlikleridir. Bu çalışmada, son dönem Türk Edebiyatı'na katkıda bulunan yazarlardan biri olan İhsan Oktay Anar'ın "Puslu Kıtalar Atlası" adlı romanında kelime grupları, kelime sayısı ve kelimelerin kullanım sıklığı incelendi. Giriş bölümü ile yazarın edebî şahsiyeti, hayatı ve "Puslu Kıtalar Atlası" adlı romanı hakkında bilgi verilen çalışmanın birinci bölümünde, kelime grupları hakkındaki görüşler ile kelime gruplarının sınıflandırılmasına yer verilmiştir. Romandan saptanılan kelime gruplarının bulunduğu ikinci bölümün sonunda grafikler yer almaktadır. Üçüncü bölümde ise kelime sayısı ve kelimelerin kullanım sıklığının tespit edildiği dizin çalışması sunularak ardından eserde en sık kullanılan 50 kelimeye yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kelime, İhsan Oktay Anar, Puslu Kıtalar Atlası, dil, dizin.
Osmanzâde Tâ'ib Ahmed'in Münşeatı "Gevher-i Yektâ" (Transkripsiyonlu metin-inceleme ve Türkçe kelime grupları)
Bu çalışmada öncelikle Klasik Türk Edebiyatı eserlerinden olan münşeat metinlerinde kullanılan mektup dilinin kelime grupları bağlamında nasıl bir yapı içerisinde olduğu tespit edilmeye çalışıldı. Bu amaçla, 18.yy şair, biyografi yazarı ve münşilerinden olan Osmanzâde Tâ'ib Ahmed'in Münşeat'ının gerek yurt içi gerekse yurt dışında bulunan kütüphanelerde tespit edilen nüshalarının mikrofilmleri temin edildi. Temin edilen nüshaların incelenmesinden sonra seçilen nüshanın günümüz Türk alfabesine aktarımı, diğer nüshalardan da faydalanılarak gerçekleştirildi. Bu çalışmada amaç, mektup türünün dil özelliklerini belli bir kalıpla yazıldığı söylenegelen münşeat mecmualarının bir örneği üzerinden tespite çalışmaktır. Bu tespiti yaparken çıkarılan sonuçların daha geniş bir çevreyi kapsaması adına örnek metin olarak derleme bir münşeat seçilmiştir. Bu bağlamda öncelikle seçilen eserin transkripsiyonu metne bağlı kalınarak ve 18.yy dil özellikleri de göz önünde bulundurularak gerçekleştirildi. Eserin ve mektupların içerik analizi gerçekleştirilip mektupların bölümleri tespit edilmeye çalışıldı. Daha sonra mektuplarda kullanılan dilin özellikleri, ünlü ve ünsüzlerin kullanımıyla ilgili imla özellikleri tespit edildi. Asıl olarak da Münşeat'ta bulunan tüm mektupların kelime grupları, tespit edilebilen en büyük kelime gruplarının sade parantezleme yöntemiyle çözümlenmesiyle formülleştirildi. Çalışmanın sonucunda 18.yüzyıl mektup dilinde geniş kelime gruplarının kullanıldığı, bu grupların kurucu unsurlarını başta çeşitli Türkçe kelime grupları olmak üzere Arapça ve Farsça kelime ve tamlamaların oluşturduğu görüldü. Türkçenin bir temel kelime grubu içinde birçok farklı yapıda kelime grubu ile çeşitliliği artırdığı ve kurucu yapıları genişlettiği tespit edildi. Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Münşeat, Türkçe kelime grupları, Türk dili.
18. yüzyıla ait bir Siyer-i Nebî üzerinde sentaks incelemesi
?18. Yüzyıla Ait Bir Siyer-i Nebî Üzerinde Sentaks İncelemesi? adlı bu çalışma Osmanlı Türkçesinin 18. yüzyıldaki söz dizimi özelliklerini ve cümle uzunluklarının sayısal boyutlarını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Bu amacın gerçekleştirilmesi için 18. yüzyılın tanınmış âlimi ve güzel sanatlar üstadı Abdülbâki Ârif Efendi'nin Siyer-i Nebî adlı eseri seçilmiştir.Çalışmanın ilk aşamasında eserin en eski tarihli olan, yazı türü bakımından aynı olup okunaklılı bakımından da en iyi durumda bulunan iki nüzhası karşılaştırılarak sağlam bir metin kurulmaya çalışılmıştır. İkinci aşamada eserde geçen cümle ögeleri, kelime grupları, cümle türlerinin yapı özellikleri ile cümlelerin bağlanma şekilleri ortaya konmuştur. Ayrıca bu aşamada cümle, cümle ögesi ve kelime gruplarının istatistiksel bilgileri çıkarılmış, bu bilgilerle grafikler oluşturulmuş ve bu grafikler üzerinden mukayeseli bir değerlendirme yapılmıştır.
İlköğretim 6.,7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan kelime grupları üzerine bir değerlendirme
Türk dilinin yapısı konusunda net bir fikir verilmesi amacıyla kullanılan araçlardan en yaygın, en sık ve en kolay ulaşılır olan Türkçe ders kitaplarının ana dili öğretimini ne derecede gerçekleştirdiğinin belirlenmesi konusunda günümüze kadar pek çok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmalarda, İlköğretim Türkçe ders kitaplarının öğreticiliğinin saptanması konusu gerek içerik gerekse öğretim metotları açısından pek çok kez irdelenmiştir, ancak Türkçe ders kitaplarının sözdizimsel olarak kelime grupları açısından daha önce incelenmediği gözlemlenmektedir. Bu çalışma, Türkçe ders kitaplarında yer alan kelime gruplarının yapı, çeşit ve kullanım özelliklerini belirlemek amacıyla hazırlandı. Türkçede kelime gruplarının tanımı, çeşit ve sınıflandırma farklılıklarıyla başlayan çalışma, daha sonra 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki kelime gruplarının tespitine ve kullanım özelliklerine sayısal veriler eşliğinde yer verir. Sonuç olarak ise, sayısal veriler üzerinden kitap hakkında değerlendirmeler yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Anadili öğretimi, sözdizimi, kelime grubu, Türkçe ders kitapları
Kerim Aydın Erdem' in Gecenin Bir Saatinde adlı kitabındaki öykülerin söz dizimi açısından incelenmesi
Bu çalışma Kerim Aydın ERDEM' in, 12 hikâyeden oluşan Gecenin Bir Saatinde adlı eserinin söz dizimi açısından incelenmesinden müteşekkildir. Eserdeki hikâyeler belirli kriterlere göre incelenmiş olup, ulaşılmak istenen hedef Türkçe'nin ifade gücünü, yazarın duygu, düşünce ve gözlemlerini hikayeler aracılığıyla tespit etmektir.Eserin değerlendirilmesi şu şekildedir:1. bölümde, yazarın hayatından, kişiliğinden ve edebi şahsiyetinden bahsedilmiştir.2. bölüm, söz dizimi bölümü olup, kelime gruplarının ve cümlelerin ayrıntılı şekilde izahının yapıldığı, eserdeki kelime grupları ve cümlelerin sınıflandırıldığı bölümdür. Bu bölümde, kelime grupları ve cümleler teker teker değerlendirmeye alınmış ve sınıflandırılmıştır. Önce kelime grupları ve adı geçen cümle türlerinin tanımları yapılmış, sonra dil üzerine çalışmış olan bazı dilcilerimizin konuya ilişkin tanımları verilmiş ve eserde yer alan kelime grupları ile cümleler başlık altında örneklendirilmiştir.3. bölüm, incelemenin genelinden çıkarılan sonuç ile kelime grupları ve cümlelerin istatistiğinin verildiği tablolardan oluşan bölümdür.Çalışmanın son kısmına yararlanılan kaynakların gösterildiği ?Kaynaklar? bölümü eklenmiştir.Anahtar Kelimeler: Kelime, Kelime Grubu, Cümle, Söz Dizimi.
Necati Cumalı'nın "Susuz Yaz" adlı eserinde söz dizimi
Dil, denildiğinde akla gelen ilk şey iletişimdir. Her insan farklı kültürlerden dünyaya gelse de tüm insanları aynı çatı altında toplayıp bu iletişimi sağlayan sistem dildir. Dil, milletlerde farklılıklar gösterse de her dilin olduğu gibi, Türk dilinin de kendine özgü belli başlı kuralları çerçevesi vardır. Bu kuralların yansımasını ise Türkçenin usta şair ve yazarlarının eserlerinde en iyi şekilde görebilmekteyiz. Söz dizimi çalışmalarının amacı da eserler üzerinden Türkçenin söz dizimsel kurallarını ve cümle yapısını tespit etmektir. Bu çalışmada, Necati Cumalı'nın "Susuz Yaz" adlı eserinde söz dizimi incelenmiştir. Çalışmamız iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Necati Cumalı'nın hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde cümlenin ögeleri ve bu ögelerin işlevleri, kelime grupları ve bu grupların tanımları incelenmiş ve araştırmacıların farklı görüş ve sınıflandırmalarına yer verilmiştir. Sonrasında cümlelerin bağlanma şekilleri, yüklemin türüne ve yerine göre cümleler, cümleler in anlam özellikleri incelenip "Susuz Yaz" eserinden örneklerle açıklanmıştır. Son olarak eserden seçilen cümlelerin tahlili yapılmış ve bu cümlelerin ögeleri ve kelime grupları ayrıntılı bir şekilde gösterilmiştir. Çalışmada faydalanılan kaynaklar ise kaynakça kısmında verilmiştir. Tezimizin amacı, Türk edebiyatının önemli yazarlarından sayılan Necati Cumalı'nın "Susuz Yaz" adlı eserinde inceleme yaparak Türkiye Türkçesinde söz dizimi çalışmalarına katkı sunmaktır.
Mustafa Kutlu'nun eserlerindeki kelime gruplarının işlevsel özellikleri
Kelime grupları; varlıkları, nesneleri ve hareketleri tek kelime ile ifade edemediğimiz durumlarda onları karşılayabilen ve cümle içerisinde belirli görevler üstlenebilen anlamlı kelime birlikleridir. Kelime gruplarının cümlede üstlendiği görevler, dilin kullanımı ve işleyişi hakkında bizlere çok önemli bilgiler verir. Dolayısıyla bu anlamlı birlikleri sınıflandırırken yapısal-gramatik özelliklerinin yanında aynı zamanda cümledeki işlevlerini de dikkate almak gerekir. Mevcut sınıflandırma yöntemleri, kelime gruplarının tüm yönleriyle tespitine ve izahına imkân vermemektedir. Geçmişten günümüze üretilen fikirlere ve ortaya konulan eserlere rağmen ortak bir sonuca varılamayan kelime gruplarının sınıflandırılması hususunda, muhtelif görüşler dile getirilmeye devam etmektedir. Çağdaş Türk edebiyatının önemli temsilcilerinden Mustafa Kutlu, zengin kelime dağarcığı ile dilimizin tüm güzelliklerini eserlerine yansıtabilmiştir. Bu sebeple Mustafa Kutlu'nun eserleri, çalışmamıza uygun bulunup inceleme konusu olarak seçildi. Giriş bölümünde kelime gruplarıyla ilgili genel bilgiler verilerek yapısal-gramatik düzeyde kelime gruplarının sınıflandırılması ele alındı. Birinci, ikinci ve üçüncü bölümde ise Mustafa Kutlu'nun eserlerinde tespit edilen kelime grupları, cümlede üstlendikleri görevlere göre sınıflandırıldı. İşlevsel-semantik plan düzeyinde; yapı tipi, modifikasyon ve varyantlarına ayrılarak görevlerine dair bilgiler verildi. Yapı tiplerinin verimliliğine göre kelime gruplarının tespiti değişkenlik gösterdiği için, varyantlarda örnek sayısı "en fazla" dört ile sınırlandırıldı. Sonuç bölümünde ise Mustafa Kutlu'nun eserlerinde tespit edilen kelime gruplarının yapı tipi, modifikasyon ve varyantlara göre dağılımı incelenerek verimlilikleri hakkında bilgiler verildi.
Tanzimat Dönemi eserlerinin cümle özellikleri (Felatun Beyle Râkım Efendi, Müşâhedat, Cezmi, Sergüzeşt, Zehra, İntibah)
ÖZET Çalışmamızda Tanzimat Dönemi'ne ait altı eseri kelime grupları ve cümle açısından inceledik. Kelime gruplarını incelerken, bütün kelime gruplarına eserlerden örnekler aldık ve bunlardan günümüz yazı diline göre farklılık gösterenleri belirledik. Kelime gruplarının cümleler içinde ne gibi görevlerde kullanıldıklarını izah edip, yabancı kurallara göre yapılan kelime grupları üzerinde durduk. Cümle kısmında ise, tespit edilen cümleleri; öge sayısı, öğelerin dizilişi, yapı, anlam ve yüklem türü bakımlarından tasnife tâbi tuttuk. Çalışmamızın sonuna devrin cümle özelliğini göstermesi bakımından bir istatistik eklemeyi uygun bulduk. ANAHTAR SÖZCÜKLER : kelime grubu, cümle, öge. 80
Atasözlerinin sınıflandırılması ve yapısal özellikleri
Söyleyeni belli olmayan, toplumların kültüründen izler taşıyan, uzun yıllar süren gözlem ve deneyimlere dayanan, bilgece düşünce ve felsefi hikmetleri içeren, genel kural niteliğindeki, kalıplaşmış, özlü, veciz sözler atasözü olarak tanımlanır. Atasözü için sav, mesel, darbu'l-mesel, atalar sözü gibi çeşitli terimler kullanılmıştır. Türk atasözlerinin yazılı ilk örneklerine Orhun Abideleri'nde rastlanır. Orhun Abideleri dışında diğer Eski Türkçe Dönemi ve Uygur Dönemi eserlerinde de atasözü örnekleri yer alır. Türk atasözlerinin derlendiği ilk eser Karahanlılar Dönemi'nde Kaşgarlı Mahmut tarafından kaleme alınan Divânü Lügati't-Türk'tür. Karahanlılar Dönemi'nde kaleme alınan diğer eserler olan, Kutadgu Bilig ve Atabetü'l-Hakayık'ta da atasözü örneklerine rastlanır. Osmanlı Döneminde gerek Klasik Edebiyat gerekse Halk Edebiyatı şairleri atasözlerini kullanmışlardır.Yapısal olarak kullanım kalıpları; kelime grupları ve cümle türleri açısından incelendiğinde, atasözlerinin son derece zengin ve orijinal örnekler içerdiği görülmektedir. Atasözlerindeki kullanım kalıpları; giriş kalıpları, atasözünü içine alan kalıplar ve bitiş kalıpları olmak üzere üç başlıkta sınıflandırılmıştır.Atasözleri kıvrak söyleniş özellikleriyle kolayca hafızada kalmaktadır. Atasözlerine kıvrak söyleniş özelliğini kazandıran Türkçenin akıcı söz ve cümle dizimidir. Atasözlerindeki bu zengin söz ve cümle diziminin belirlenmesi amacıyla, atasözleri cümle yapısına, yüklem çeşitlerine, yüklemin yerine, cümlenin anlamına ve cümle bağlanışlarına göre incelenmiştir.Bu çalışmada; atasözlerinde yer alan kullanım kalıpları tespit edilmiş, atasözleri kelime grupları ve cümle türleri açısından incelenmiş, atasözlerinin yapısal özellikleri ortaya konulmuştur.