Ortadoğu'da siyasal İslamcı hareketler: Mısır örneği

Kuzey Afrika ve Ortadoğu ülkeleri Osmanlı devletinin toprağı iken, batılı devletlerin emperyalist uygulamalarına sahne olmuştur. Osmanlı devletinin yıkılmasıyla birlikte başta İngilizlerin bölgeye yerleşmesi görülmüştür. Mısır'ın sahip olduğu stratejik Süveyş Kanalı, verimli Nil nehri ve toprakları İngiltere'nin bu ülkeye yerleşmesinin başlıca nedenlerindendir. Mısır'ın çok eski tarih ve kültüre sahip olması, Cemaleddin Afgani, Muhammed Abduh, Reşid Rıza gibi birçok siyaset ve ilim adamının Mısır'da ikamet etmesine ve eğitim görmesine sebep olmuştur. Dönemin ileri gelenlerinden Afgani'nin Mısır'da bulunması, İngiltere karşıtı söylem ve eylemlerin önünü açmıştır. Afgani'nin başlattığı İngiltere ve yabancı karşıtlığını, öğrencileri Abduh ve Rıza devam ettirmiştir. Mısır'da başlayan batı, emperyalizm ve İngiltere karşıtı hareket gücünü İslamcılıktan almıştır. Hasan Al Benna 1928'de Müslüman Kardeşler Cemiyeti'ni kurarak mentörlerinden miras aldığı İslamcı hareketi kurumsallaştırmıştır. Mısır'daki ana İslami akım olan Müslüman Kardeşler'in siyasi ve dini faaliyetleri, Mısır'daki siyasal İslamcılığa yön vermiştir. Mısır siyasal İslamcılığı ve Müslüman Kardeşler önce İngiltere'ye sonra monarşiye/Krala daha sonra da müstebit yöneticileri karşı mücadele içerisinde olmuşlardır. Bu tezde kuruluşundan günümüze kadar geçen sürede ana İslamcı akım Müslüman Kardeşler'in siyasi ve ideolojik değişimi ve dönüşümü değerlendirilmektedir. Müslüman Kardeşler İslam'ın asıl kaynaklarına dönerek, toplumu ve devleti İslamileştirmek amacındadır. Diğer taraftan Müslüman Kardeşler'in yasaklı olmasına rağmen, farklı ideolojilere sahip siyasi partiler üzerinden siyasete girmesi, hareketin batılı değerler olan demokrasi, çoğulculuk, insan hakları, hukukun üstünlüğü, etnik ve dini/mezhepsel azınlık konularındaki düşüncelerinde değişiklikler görülmüştür. Bu çalışma Mısır'da Müslüman Kardeşler'in kurulmasına sebep olan siyasal İslamcılık, Hilafet Kongresi, siyasete dahil olmaları, rejimle olan ilişkileri vb. değerlendirilmektedir. Ayrıca Arap Baharı ile başlayan süreçte 25 Ocak 2011'de Hüsnü Mübarek'in devrilmesinden sonra, Yüksek Askeri Konsey dönemi, Müslüman Kardeşler'in tarihlerindeki ilk iktidar tecrübeleri, yine Müslüman Kardeşler'in 3 Temmuz 2013'te darbeyle iktidardan uzaklaştırılmaları, darbe yönetimi ile ilişkileri incelenmiştir. Darbe sonrasında ortaya çıkan Müslüman Kardeşler taraftarlarının oluşturduğu darbe karşıtları, Sisi cephesinde darbe taraftarları ile hem darbe hem de Müslüman Kardeşler karşıtları hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Bununla birlikte darbenin liderliğini yapan Abdel Fettah Al Sisi'nin Yeni Anayasa referandumu ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri de ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Birde Mısır siyasal İslamcılığının aktörlerinin 3 Temmuz 2013 darbesi öncesi ve sonrasındaki tutumlarından ve ülkedeki siyasal İslamcılığın bugünkü geldiği durumdan bahsedilmiştir. Anahtar Kelimleler: Mısır Siyasal İslamcılığı, Müslüman Kardeşler, Arap Baharı, 25 Ocak 2011 Devrimi.