Ortaokul matematik derslerinde not tutturmaya ilişkin öğretmen ve öğretmen adayı görüşleri

Amaç: Bu araştırmada ortaokul matematik öğretmeni adaylarının ve matematik öğretmenlerinin not tutma ile ilgili görüşlerinin belirlenmesi ve matematik öğretmenlerinin derslerinde tercih ettikleri not tutturma davranışlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırmada, ilköğretim matematik öğretmen adayları ile matematik öğretmenlerinin not tutma süreçlerine ilişkin görüşlerini derinlemesine incelemek amacıyla nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu iki gruptan oluşmaktadır: İlk grubu, kolay örnekleme ile seçilen Eskişehir Osmangazi Üniversitesi'nde öğretmenlik uygulaması dersi kapsamında dört okulda gözlem yapan 34 öğretmen adayı; ikinci grubu ise Gaziantep ilinde farklı okul türlerinde görev yapan ve amaçlı örnekleme ile seçilen 12 matematik öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler birinci grupta açık uçlu yazılı görüşme formu aracılığıyla, ikinci grupta ise yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmıştır. Toplanan veriler içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiş; kodlar, alt temalar ve temalar tümevarımsal bir süreçle oluşturulmuştur. Araştırmanın geçerlik ve güvenirliğini sağlamak için uzman görüşü, pilot uygulama, veri çeşitliliği, danışman teyidi ve doğrudan alıntılardan yararlanılmıştır. Bulgular: Öğretmen adaylarının bulguları incelendiğinde, uygulama öğretmenlerinin derslerde çoğunlukla düz anlatım, soru-cevap ve örnek çözümü yöntemlerini kullandıkları; not olarak tanım, kural, önemli bilgiler ve örnek çözümler yazdırdıkları görülmüştür. Öğretmen adayları, ders sırasında not tutmanın özellikle odaklanma, tekrar etme ve kalıcılık sağlama açısından önemli olduğunu düşünmektedir. Öğretmen adaylarının büyük bölümü, not tutmayan öğrenciyle karşılaşıldığında uyarma veya takip etme davranışını tercih edeceğini belirtmiştir; bazıları ise gerekirse yaptırım uygulayacağını ifade etmiştir. Adaylar, gelecekte mesleklerinde, matematik öğretimlerinde not tutturma biçimlerinin sınıf düzeyine, öğrenci seviyesine, öğrenme hızına ve gelişim özelliklerine göre değişeceğini; alt sınıflarda daha çok yazı, üst sınıflarda daha çok soru çözümü kullanacaklarını belirtmiştir. Teknolojik araçların yaygınlaşmasıyla not tutmanın değerinin zamanla azalacağını düşünenler çoğunlukta olsa da bir grup aday not tutmanın asla değer kaybetmeyeceğini, sadece ortam ve araçların değişeceğini ifade etmiştir. Matematik öğretmenlerinin ders işleyişlerinde çoğunlukla araştırma–inceleme, buluş ve sunuş yoluyla öğretim yaklaşımlarını bir arada kullandıkları; tüm öğretmenlerin konu anlatımını soru çözümüyle desteklediği görülmüştür. Öğretmenler, ders sırasında not tutmayı ağırlıklı olarak kalıcılığı artırma, odaklanmayı sağlama, tekrar fırsatı sunma ve doküman oluşturma gerekçeleriyle önemli bulmaktadır. Not tutturulan içeriklerin genellikle tanım-kural, örnek çözüm ve işlem adımları olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte bazı öğretmenlerin sınıf düzeyi ve öğrencilerin hazır bulunuşluğuna göre daha ayrıntılı veya daha kısa notlar yazdırdığı; beşinci sınıflarda not tutulan içeriklerin arttığı, sekizinci sınıflarda ise azaldığı ve soru çözümüne daha fazla ağırlık verildiği saptanmıştır. Öğretmenlerin not tutmayan öğrencilere yönelik davranışları uyarma, nedenini anlamaya çalışma, görmezden gelme veya ceza verme şeklinde çeşitlenmektedir; bazı öğretmenler sınıf kalabalıklığı nedeniyle müdahale edemediklerini ifade etmiştir. Genel olarak bulgular hem öğretmenlerin hem de öğretmen adaylarının not tutma davranışını öğrenmeyi destekleyen önemli bir süreç olarak gördüklerini; ancak uygulamaların sınıf düzeyi, öğrenci özellikleri ve dersin niteliğine göre değişkenlik gösterdiğini ortaya koymaktadır. Sonuç ve Öneriler: Araştırma sonucunda, matematik öğretmenleri ile öğretmen adaylarının not tutma uygulamalarını öğrenmeyi destekleyen önemli bir süreç olarak gördükleri belirlenmiştir. Öğretmenler, not tutturmayı kalıcılığı artırma, odaklanmayı sağlama ve konunun tekrarını mümkün kılma açısından gerekli görürken; öğretmen adayları da not tutmanın özellikle dikkat toplama ve öğrenmeyi yapılandırma açısından değerli olduğunu vurgulamıştır. Her iki grubun uygulamalarının sınıf düzeyi, öğrenci özellikleri ve dersin yapısına göre değiştiği; not içeriklerinin ise genellikle tanım-kural, örnek çözümü ve işlem basamaklarından oluştuğu görülmüştür. Teknolojik araçların kullanımının artmasına rağmen, not tutmanın matematik öğretiminde öğrenme sürecindeki işlevini koruduğu ve öğretim sürecinin önemli bir parçası olmaya devam ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma bulgularına dayalı olarak, matematik derslerinde not tutma sürecinin daha etkili hale getirilebilmesi için öğretmenlerin farklı sınıf düzeylerine uygun, yapılandırılmış ve yönlendirici not tutma tekniklerini kullanmaları önerilmektedir. Öğrencilerin dikkatini artırmak ve öğrenmeyi desteklemek amacıyla örnek çözümü, kavram haritası, kısa özet ve işlem basamaklarını içeren çeşitli not türlerine yer verilmesi yararlı olabilir. Öğretmen adaylarının, uygulama süreçlerinde not tutma stratejilerine ilişkin daha fazla gözlem yapmaları ve bu yöntemleri ders planlarına bilinçli şekilde entegre etmeleri önerilmektedir. Ayrıca, teknolojik araçların kullanımının arttığı günümüz öğretim ortamlarında dijital not tutma uygulamalarının öğretim sürecine dahil edilmesi ve bu konudaki etkilerin incelenmesi gelecekte yapılacak araştırmalara ışık tutabilir.