Ortaokul matematik öğretmenlerinin matematiği öğretme bilgilerinin gelişim sürecinin incelenmesi: Ders imecesi modeli

Bu çalışmanın amacı, ortaokul matematik öğretmenlerinin matematiği öğretme bilgilerini geliştirmeyi hedefleyen ders imecesi modelinin sınıf ortamında uygulanışını gerçekleştirmek ve bu süreçte öğretmenlerde meydana gelen gelişimi izlemektir. Bu amaçla, çalışmada matematiği öğretme bilgisinin bileşenlerinden matematik alan bilgisi, öğrenciyi tanıma bilgisi ile dersin organizasyonu ve sunumu bilgisi bileşenleri üzerine odaklanılmıştır. Ders imecesi çalışmaları, 6. sınıf geometri ve ölçme alt öğrenme alanı içinde yer alan ölçme konusu ile ilgili kazanımlara yönelik yapılmıştır. Çalışma, 2016-2017 eğitim öğretim yılında, Erzurum il merkezinde bulunan iki farklı devlet ortaokulunda görev yapan dört matematik öğretmeni ile yürütülmüştür. Ders imecesi modelinin öğretmenlerin matematiği öğretme bilgilerinin gelişim sürecinin incelenmesinde nitel veri toplama araçları olarak öz değerlendirme yazılı görüş alma formları, yarı yapılandırılmış görüşme, gözlem, ders planı, günlükler, yansıtıcı rapor ve alan notları kullanılmıştır. Ayrıca uygulama dersleri ve öğretmenlerle yapılan planlama ve tartışma toplantıları kamera ile video kayıt altına alınmıştır. Ders imecesi süreci öncesinde öğretmenlerin genel anlamda matematik öğretme bilgilerini belirlemeye yönelik öz değerlendirme yazılı görüş alma formu ve alan ölçmeyi öğretme bilgilerini belirlemeye yönelik matematik alan bilgisi testi uygulanmış ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Bu uygulamalar tamamlandıktan sonra ders imecesi döngüleri yürütülmüştür. Ders imecesi döngüleri planlama, araştırma dersi ve yansıtıcı tartışma aşamalarından oluşmaktadır. Araştırmaya katılan dört öğretmen ile yedi ders imecesi döngüsü gerçekleştirilmiştir. Ders imecesi döngüleri tamamlandıktan sonra öğretmenlere süreç öncesinde uygulanan formlar tekrar uygulanarak bu süreçte öğretmenlerin matematiği öğretme bilgilerinde bir gelişim olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemlerinden özel durum çalışmasına bir örnek teşkil etmektedir. Çalışmada elde edilen verilerin analizinde betimsel ve içerik analiz teknikleri kullanılmıştır. Bununla birlikte süreç sonrasında öğretmenlerin öğretim sürecine ilişkin farkındalık düzeylerini yorumlamak amacıyla van Es (2011) tarafından geliştirilen teorik çerçeveden faydalanılmıştır. Çalışma sonucunda, ders imecesi modelinin ortaokul matematik öğretmenlerinin alan ölçme konusunda matematiği öğretme bileşenlerinin matematik alan bilgisi, öğrenciyi tanıma bilgisi, dersin organizasyonu ve dersin sunumu bilgisinin gelişimine katkı yaptığı tespit edilmiştir. Ders imecesi sürecinde yapılan çalışmaların öğretmenlerin alan ölçme konusu ile ilgili öğrencilerin öğrenme güçlüğü çektiği durumları belirleme ve bu durumları açıklamaya yönelik öğrenciyi tanıma bilgilerinin gelişimini olumlu yönde etkilemiştir. Ayrıca öğretmenlerin dersin organizasyonu ve sunumu bilgisine yönelik özellikle ders planı hazırlama, etkinlik seçimi, somut materyallerden faydalanma, öğrencinin derse etkin katılımını sağlama, öğrencinin matematiksel düşünmelerini açığa çıkarma, öğretim yöntem, teknik ve stratejilerini kullanma kategorilerinde olumlu katkı yaptığı ortaya çıkmıştır. Buna karşın öğretmenlerin alan ölçme konusunda yer alan kavramların matematiksel tanımlarını yapabilmelerinde ders imecesi süreci yetersiz kalmıştır. Öte yandan ders imecesi sürecinde yapılan çalışmaların öğretmenlerin mesleki gelişimini desteklemesiyle birlikte öğrencilerin matematiksel düşünmesi üzerine farkındalık düzeylerini de arttırdığı görülmüştür. Sonuç olarak, ders imecesi modelinin ortaokul matematik öğretmenlerinin alan ölçmeyi öğretme bilgilerinin gelişimini desteklediği söylenebilir. Buna bağlı olarak, okullarda ders imecesi modelinin uygulanabilmesi için öncelikle seminer dönemlerinde öğretmenlere hizmet içi eğitimler verilebilir. Bu eğitimlerden sonra okul döneminde bir uzman desteğiyle zümre öğretmenleri bir araya gelerek ders imecesi döngüsünün planlama, uygulama ve yansıtıcı tartışma aşamaları yürütülebilir.