Ortaokul yöneticilerinin kayırmacılık davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, kamu ortaokullarında görevli okul yöneticilerinin kayırmacılık davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Araştırmanın evrenini, 2016-2017 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır İl merkezinde bulunan 64 ortaokul ve bu okullarda görevli 3403 öğretmen, örneklemini ise evrenden random yöntemi ile seçilen 22 ortaokul ve bu okullarda görevli 376 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada, Meriç ve Erdem (2012) tarafından geliştirilmiş olan "Okul Yönetiminde Kayırmacılık" ölçeği ile Meyer, Allen ve Smith (1993) tarafından geliştirilen Dağlı, Elçiçek ve Han (2017) tarafından Türkçeye uyarlanan "Örgütsel Bağlılık" ölçeği kullanılmıştır. "Okul Yönetiminde Kayırmacılık Ölçeği" dört boyut ve 25 maddeden oluşmaktadır. Bu boyutlar; "planlama", "örgütleme", "koordinasyon" ve "değerlendirme"dir. "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" ise; "duygusal bağlılık", "devam bağlılığı" ve "normatif bağlılık" olmak üzere 3 boyut ve 18 maddeden oluşmaktadır. Verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, Mann Whitney U ve Kruskal- Wallis testi kullanılmıştır. Kayırmacılık ile örgütsel bağlılık davranışı arasındaki ilişkiler Sperman korelasyon katsayı kullanılarak incelenmiştir. Anlamlılık düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Araştırmada elde edilen bazı önemli bulgular aşağıda sıralanmıştır: Öğretmenler kayırmacılık ölçeğinin toplam ortalamasına ( =2.86) "Bazen" düzeyinde katılmışlardır. Öğretmenlerin algılarına göre kayırmacılık ile ilgili en yüksek ortalamaya sahip ilk üç madde sırasıyla; (1) "Öğretmenlerin haftalık ders programlarının hazırlanmasında ( =3,30; Bazen)", (2) "Ders dağıtımının planlanmasında ( =3,12; Bazen)" ve (3) " Öğretmenlerin şikâyetlerinin dikkate alınmasında ( =3,08; Bazen)"dır. En düşük ortalamaya sahip ilk üç madde ise sırasıyla; "(1) Öğretmenler arasında, memleketlerine göre ( =2,14; Nadiren)", (2) " Öğretmenlerin branşlarıyla ilgili ( =2,38; Nadiren)" ve (3) " Öğretmenlerin cinsiyetleriyle ilgili ( =2,43; Nadiren)" dir. Öğretmenlerin "öğrenim durumlarına", "cinsiyet", "medeni durum", "kıdem" ve "sendikaya" göre kayırmacılığa ilişkin algılarının anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı saptanmıştır. Sadece, öğretmenlerin bulundukları "okulun büyüklüğüne" göre kayırmacılığa ilişkin algıları arasında tüm boyutlarda ve tüm ölçekte anlamlı fark saptanmıştır. Öğretmenler örgütsel bağlılık ölçeğinin toplam ortalamasına ( =2.89) "Kararsızım" düzeyinde katılmışlardır. Öğretmenlerin algılarına göre en yüksek ortalamaya sahip ilk üç madde sırasıyla; (1) "Şu anda bu okulda çalışıyor olmam, hem kendi isteğimden hem de şartların bunu gerektirmesindendir ( =3,69; Katılıyorum)", (2) "Bu okulda çalışmaya devam etmek için yöneticilerime karşı bir minnet borcu/sorumluluk hissetmiyorum( =3,44; Katılıyorum)" ve (3)"Bu okuldan ayrılacak olsam, bunun olumsuz sonuçlarından biri de uygun alternatiflerin azlığı olurdu ( =3,26;Kararsızım)" dır. En düşük ortalamaya sahip ilk üç madde ise sırasıyla; (1) "Şu anda okulumdan ayrılacak olsam, hayatımda birçok şey alt üst olur ( =2,32; Katılmıyorum)", (2) "Bu okuldaki insanlara karşı bir minnet borcu/sorumluluk hissettiğim için şu anda bu okuldan ayrılmam ( =2,46; Katılmıyorum)" ve (3) "Bu okula çok şey borçluyum( =2,46; Katılmıyorum)"dır. Öğretmenlerin "öğrenim durumlarına", "cinsiyet", "medeni durum", "kıdem" ve "sendikaya" göre örgütsel bağlılığa ilişkin algılarının anlamlı bir şekilde farklılaşmadığı saptanmıştır. Sadece, öğretmenlerin bulundukları "okulun büyüklüğüne" göre örgütsel bağlılığa ilişkin algıları arasında tüm boyutlarda ve tüm ölçekte anlamlı fark saptanmıştır. Yöneticilerin kayırmacılık davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık arasında orta düzeyde ve negatif yönlü ilişki (r = -.359, p < .01) olduğu, yöneticilerin kayırmacılık davranışları arttıkça öğretmenlerin örgütsel bağlılıklarının azaldığı saptanmıştır.