Osmanlı diplomasi tarihi kaynaklarından Name-i Hümayun Defterleri (5 numaralı ve h. 1099-1121/m. 1688-1709 tarihli Name-i Hümayun Defteri örneğinde)

Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivinde A.(DVNS. NMH.d. Fonunda 5 numarada yer alan 5 numaralı nâme-i hümayun defteri, numarasız 2 sayfa ile birlikte toplamda 695 sayfadan oluşmaktadır. Defterin ön kapağında Min Evâʼil-i Muharremi'l-harâm Sene 1099 – İlâ Evâhir-i Cemâziye'l-âhir 1114 şeklinde defterde yer alan metinlerin başlangıç ve bitiş tarihleri yazılmıştır. Kasım 1687 ile Kasım 1702 yılları arasındaki nameleri kapsayan defterde II. Süleyman (1687-1691), II. Ahmed (1691-1695), II. Mustafa (1695-1703) saltanat yıllarına ait toplamda 235 adet name bulunmaktadır. İnceleme alanı içerisinde defterde 1-124 arasındaki 55 adet Sultan II. Süleyman dönemine ait namenin çevirisine yer verilmiştir. Defterin ilk sayfasına sonradan eklendiği yazı çeşidinden, tarihsiz oluşundan ve içeri bakımından farkı olan İran Şahına yazılan mektubunda transkript ve değerlendirmesi de tezde bütünlük oluşturması açısından metne eklenmiştir. Mekke emirine gönderilen 20 numaralı name deftere iki kez yazılmıştır. İncelenen nameler Kırım hanına, İran şahına, Özbek hanlığına, Mekke şerifine, Fas ve Hind sultanlarına, İngiltere, Fransa, Beç ve Leh krallarına gönderilen ve karşılığında cevap verilenlerdir. Ayrıca Sakız adasının yenilenen kanunnamesi, Sarıca ve Sekban birliklerin kaldırıldığını bildiren hatt-ı hümayun, Yanaki ve ailesine verilen muafiyet beratının sureti gibi hatt-ı hümayun suretleri de defterde yer almaktadır. Namelerde Osmanlı Devleti'nin Avrupa da yaşadığı kayıplar ve bunları geri alma çabaları aynı dönemde Anadolu da bozulan sosyal ve iktisadi yapı yeniden sağlama için atılan adımlar yer almaktadır.