The conscription of religious students in the Ottoman Empire

Bu çalışma Osmanlı İmparatorluğu'ndaki medrese öğrencilerinin askerliği meselesini incelemektedir. Medreselerde kayıtlı olan öğrencilerin zorunlu askerlik sisteminde muaf olması mümkündü. Sistemin ilk dönemlerinde öğrencilerin askerlikten muaf olabilmek için her sene resmi bir heyet tarafından düzenlenen "kura sınavı"nı geçmesi gerekmekteydi. 1892 yılında II. Abdülhamid bu sınavları iptal etti ve bütün medrese öğrencilerine süresiz muafiyet hakkı tanıdı. İlk bakışta, bu karar İstanbul'daki taşradan gelen medrese öğrencilerinin memleketlerine sürülmesine teşebbüs edilen ve kamuoyunda negatif yankı uyandıran hatalı bir hamlenin sonucu olarak alınmıştı. Bu çalışmanın ana tezi, bunun Abdülhamid rejiminin sultanla tebaası arasında özel ilişkiler kurma stratejisinin bir parçası olduğudur. Bu strateji, özellikle 1890'larda artan muhalefet karşısında rejimin toplumsal desteğini arttırmak için uygulanmıştır. Süresiz muafiyet uygulaması 1908'de Jön Türklerin iktidara gelmesiyle sonlandırılmıştır. Fakat yeni iktidarın sıkı toplumsal kontrol politikasının parçası olarak attığı bu adım medrese öğrencileri arasında büyük hoşnutsuzluğa sebep olmuş ve başkentte Nisan 1909'da patlak veren (ve 31 Mart Olayı olarak bilinen) isyana katılımlarına zemin hazırlamıştır. Bu teze göre, bu isyanın bastırılması yeni rejime hedeflediği sıkı toplumsal kontrolü sağlamak konusunda fırsat vermiştir ve medrese öğrencileri de bu yeni durumdan en çok etkilenen grupların başında gelmektedir. Bu şekliyle bu çalışma aslında 1876 ve 1914 yılları arasında Osmanlı devlet-toplum ilişkilerinin gelişiminin medrese öğrencilerinin askerliği meselesi üzerinden bir incelemesidir. Çalışma ayrıca son dönem Osmanlı devletinin yekpare ve her kademesi ortak hareket eden bir yapı olmadığını göstermektedir. Aksine, hem II. Abdülhamid hem de II. Meşrutiyet dönemlerinde devletin çeşitli kurumları kendi gündemleri çerçevesinde hareket etmeye gayret etmiş ve hatta zaman zaman birbiriyle çatışmıştır.