Osmanlı'da modern eğitim sistemine geçiş çabaları ve taşraya yansımaları: Alanya örneği

Osmanlı erken dönemlerinden başlayarak, Tanzimat ve Meşrutiyet devirlerine uzanan çizgide, eğitim siteminin kurumsallaşma ve dönüşüm faaliyetlerinin karar alma süreçlerinde daha çok devlet adamları ve aydınların rolü belirleyici oldu. Bu rolü üstlenen siyasi egemen güç, klasik Osmanlı eğitim kurumu olarak medreselerin teşekkül sürecinde ağırlıklı olarak İslâmi referansları esas aldı. Ders müfredatlarının belirlenmesinden, eğitim kadrolarının oluşturulmasına kadar tüm süreçlerde, Selçuklu medrese geleneğinden miras alınan sünni-hanefi anlayış etkili oldu. Bu anlayış, Osmanlı klâsik çağında, yani 16. ve 17. yüzyıllarda da, resmi devlet eğilimi olarak sürdürüldü. Ancak yine aynı dönemde, aklî bilimlerin usulca ders müfredatlarında belirmeye başladığı görülmektedir. 17. yüzyıl itibariyle de özellikle medrese eğitiminde, devletin yaşadığı siyasi ve askeri sorunlara paralel olarak bozulmalar baş gösterdi. Sonrasında 18. yüzyıl büyük bir dönüşümü beraberinde getirdi: Batılılaşma. Devlet, eğitimde değişim ve gelişim süreçlerinin ortaya çıkardığı sorunlarla baş edebildiği ölçüde kayda değer sonuçlar elde etti. Tanzimat devri ve sonrasında eğitimin modernizasyonu süreci ile ilk ve orta eğitimin taşraya yayılmaya başlaması aynı döneme denk geldi. Eğitim sürecini -merkezden taşraya- modernleşmeye eviren olgular bu çalışmada, arşiv kayıtları ve araştırma eserlerinden hareketle Alanya özelinde ele alınmaya çalışıldı. Modern eğitim sistemine geçiş sürecinin taşraya yansımaları, Alanya Kazası'nda eğitimin kurumsallaşması, okullaşma, öğretmen ve eğitim materyallerinin temini gibi meseleler, her ne kadar mikro tarih kapsamında ölçeklendirilecek olsa da, diğer bölgesel çalışmalarla birlikte düşünüldüğünde ülke genelindeki uygulamalarla paralellik gösterir.