Osmanlı Türkçesi döneminde yazılmış sözlüklerde kadına ait söz varlığı

Bu çalışma Osmalı İmparatorluğu döneminde kadın için kullanılan adlandırmalar, kadınlara ait giysi, eşya ve süs adları gibi kadına ait unsurların sözlüklerdeki biçimini ortaya koymak buradan yola çıkarak kadınların toplumdaki konumlarını belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada söz konusu dönemde kaleme alınan Kamus-ı Türkî, Lügat-ı Nâcî, Müntehabât-ı Lügât-ı Osmâniyye ve Lehçe-i Osmânî sözlükleri taranmış elde edilen söz varlığı konularına göre sınıflandırılmıştır. Çalışmanın girişinde söz varlığının kuramsal çerçevesi çizilmiş, söz varlığı ve sözlük ilişkisi üzerinde durulmuştur. Osmanlı İmparatorluğu döneminin incelenen sözlükleri tanıtılmıştır. Birinci bölümde Türk tarihinde kadının sosyal hayattaki yeri ve durumunu İslamiyet öncesi Türk destanlarından, Dede korkut hikâyelerinden, Selçuklu ve Osmanlı İmparatorluğu dönemlerinden yola çıkarak Kadının toplum içindeki vasıfları siyasi ve eğitim hayatındaki durumu hakkında genel bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Türkçenin tarihi dönemlerindeki eserler taranmış kadınla ilgili kullanılan genel söz varlığı tespit edilmeye çalışılmıştır. Buradan yola çıkarak teze kaynaklık eden Osmanlı İmparatorluğu döneminde yazılmış Kamus-ı Türkî, Lügat-ı Nâcî, Müntehabât-ı Lügât-ı Osmâniyye ve Lehçe-i Osmânî sözlüklerinde kadınla ilgili söz varlığı konu başlıklarına göre tasnif edilmiştir. Bu bölümde ayrıca her konu başlığına göre elde edilen veriler tablolarla gösterilmiş, söz varlığının incelenen dört sözlükteki durumları karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırma ile sözlüklerin bir konu üzerinde ortaklık ve farklılıkları da ortaya konulmuştur. Konu başlıkları tespit edilirken kadın üzerine yapılmış çalışmalar incelenmiş, bu çalışmaya uygun başlıklar oluşturulmuştur. Başlıklar oluşturulurken kadınla ilgili olumlu ya da olumsuz adlandırmalar, akrabalık adları, kadın sosyal statüsüne göre verilen unvanlar, giysi ve süs eşyaları, kadınla ilgili hastalık, gebelik ve organ adlandırmaları, kadın meslekleri gibi oldukça geniş tutulan bir sınıflandırma yapılmıştır. Bu çalışmanın sonuç kısmında taranan sözlüklerde tespit edilen kadınla ilgili söz varlığı genel bir değerlendirmeyle verilmiştir. Sözlüklerin birbirleriyle kadın söz varlığı bağlamında benzerlik ve farklılıkları ortaya konulmuştur. Çalışmanın Türk kültüründe kadına verilen değeri, kadının toplumdaki değerini ortaya koyabileceği ve başka çalışmalara kaynaklık edebileceği düşünülmektedir.