Otizmli kardeşe sahip olan bireylerin kardeşiyle ilişkilerinde yaşanan sorunların ve geleceğe yönelik beklentilerinin incelenmesi

Bu çalışmada otizm spektrum bozukluğu tanılı kardeşe sahip olan bireylerin kardeşiyle ilişkilerinde yaşanan sorunların ve geleceğe yönelik beklentilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın evrenini İzmir'de yaşayan özel eğitim merkezlerinde özel eğitim almaya devam eden otizm tanısı almış çocukların normal gelişim gösteren kardeşleri oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise özel eğitim almaya devam eden otizm tanısı almış çocukların 107 kardeşi oluşturmaktadır. Bu çalışmada hem nicel hem de nitel araştırma tekniklerinin yer aldığı karma yöntem tercih edilmiştir. Çalışmada veri toplamak amacıyla kardeşlerin özel gereksinimli kardeşiyle ilişkilerini, sorun alanlarını, kardeşine yönelik duygularını ve geleceğe yönelik beklentilerini belirlemek için, nitel araştırma yöntemlerinden yarı yapılandırılmış görüşme soruları kullanılmıştır. Özel gereksinimli çocuk ve kardeşine ilişkin demografik özellikleri ile ilgili bilgi toplamak amacıyla "Aile Bilgi Formu" kullanılmıştır. Schaeffer Kardeş Davranışı Değerlendirme Ölçeği (Schaeffer Sibling Behaviour Rating Scale) ve Kardeş problemleri anketi (Sibling Problems Questionnaire) kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analiz edilmesi için SPSS programı kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, otizmli çocukların kardeşlerinin birliktelik, empati duyguları, uzak durma ve fiziksel saldırganlık davranışlarının kardeş problemleri ile ilişkili olduğu belirlenmiştir. Otizmli kardeşlere yönelik birliktelik ve empati gibi olumlu davranışların kardeş problemlerini azalttığı, fiziksel saldırganlık ve uzak durma davranışlarının ise kardeş problemlerini arttırdığı görülmüştür. Demografik bulgulara göre, cinsiyet ve yaş değişkenleri açısından önemli davranış farklılıkları gözlemlenmiştir. Otizmli kardeşe sahip olan kızların erkeklere göre nazik olma, birliktelik ve empati düzeylerinin daha yüksek olduğu, erkeklerin ise uzak durma ve fiziksel saldırganlık davranışlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Otizmli kardeşlerin cinsiyeti açısından erkeklerin kızlara göre daha fazla problemli davranış gösterdikleri belirlenmiştir. Kardeşlerin yaşına göre, 8-10 yaş aralığındaki çocuklar ile 17-18 yaş aralığındaki katılımcıların kardeş problemleri arasında önemli farklılık bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Otizm Spektrum Bozukluğu, kardeş ilişkileri, kardeş davranışı, kardeş problemleri