Osmanlı Hükümeti ve Mısır meselesi: Adli reform ve siyaset (1800-1914)

Osmanlı Hükümeti ve Mısır Meselesi: Adli İlişkiler ve Siyaset (1800-1914) Osmanlı İmparatorluğu ile Mısır eyaleti arasındaki adli ve siyasi ilişkiler bu çalışmanın iki ana konusunu oluşturmaktadır. Çalışmanın kapsadığı dönem yaklaşık olarak Osmanlı payitahtı ile Mısır eyalet merkezi arasındaki idari bağların zayıflamaya başladığı 18. Yüzyılın sonlarından ilişkilerin gerginleşmesi ve I. Dünya Harbi'nin başlamasıyla kesin bir kopuşla neticelenmesi sürecini takip etmektedir. Ancak, idari ve siyasi bağlardaki gelgitlere ve restleşmelere rağmen, imparatorluk payitahtı ve eyalet merkezi arasındaki ilişkiler etkileşimli bir surette seyretmeye devam etmiştir. Bu yüzden, bu çalışmanın bakış açısını, gerileme-kopuş yerine süreklilik-sentezleme kavramları açıklamaktadır. Mısır Eyaleti, 19. Yüzyılın başlarından itibaren önemli bir reform sürecine girdi, bu durum Osmanlı İmparatorluğu'nun merkezinden farklılık arzetmez. Üstelik, her ikisinde de yenileşme hareketinin ilk uygulamaya konulduğu alanlardan biri adliyeyi kapsıyordu. Mısır vali-hidivlerinin Mısır'ın adli alandaki modernleşmesini Osmanlı İmparatorluğu'dan siyasi bağımsızlık kazanma yolunda kullanılabilecek mühim bir mecra olarak telakki ettiği anlaşılmaktadır. Mısır'ın, Babıali bürokratlarından bu alanda kazanmaya başardığı ödünlerin ve ayrıcalıkların izleri bu çalışmada aydınlığa kavuşturulmuştur. Mısır kadılığının Osmanlı sultan-halifesinin Mısır üzerindeki hükümranlık haklarını en yüksek seviyede temsil etmesi sebebiyle bu makamdaki kadıların reformlara karşı tutumları ve nezaret ettikleri mahkemenin değiştirilmek istenen konumu karşısında Mısır'da ve İstanbul'daki farklı çevrelerin tepkileri detaylı bir şekilde tespit edilmiştir. Osmanlı başkenti ile Mısır eyaleti arasındaki bağların mahiyeti, imparatorluğun askeri yetersizliklerinin, savaşlarda aldığı yenilgilerin ya da uluslararası ilişkilerin konjonktürüyle yakından ilintilidir. Özellikle, Osmanlı İmparatorluğu'nun topraklarının paylaşım planlarının söz konusu edildiği bir dönemde, Mısır'ın Ortadoğu'da ve eski Osmanlı vilayetlerinde toplayıcı bir siyasi otorite olması ihtimali gündeme gelmiştir. Bu çalışmada, Mısır hidivlerinin sultan ünvanını haiz bağımsız siyasi aktör olmak yönündeki hedefleri ile birlikte halife ünvanını kazanmak isteyen dini lider olmak yönündeki faaliyetleri ve karşılarındaki engeller ele alınmıştır.