Özgün işlevini sürdüremeyen anıtların yeniden kullanım sorunları

Daha geçen yüzyıla kadar, bir yapının anıt olarak tanımlanabilmesi için kentsel ölçekte önem taşıması gerektiği düşünülürdü. Oysa ki günümüzde estetik, tarihsel ya da toplumsal değerleri açısından, önemli olduğu düşünülen her yapı, anıt kapsamında değerlendirilebilmektedir. Ülkemizde kültür varlıklarını gruplandırma metodla ve kriterler, 2863 şayılı "Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu" ile belirlenmiştir. Tarihi yapıların restorasyonuna ilişkin müdahaleler ise, K.T.V. Koruma Yüksek Kurulunun 14.07.1998 gün ve 598 sayılı ilke karan ile belirlenmiştir. Yasalar, kültür varlıklarının belgeleme, tespit ve tescil çalışmalarının yapılması, kültür varlıklarının korunması için yeterli değildir. Özgün işlevini sürdüremeyen bir anıt terkedilirse, zamanla yıkılarak yok olmaya mahkumdur. Bu nedenle, mümkünse özgün işlevin sürdürülmesi olumlu olacaktır. Mümkün değilse, anıtın yeni işlevle değerlendirilmesi gündeme gelecektir. Bu çalışmalar, anıtı yıkılmaktan kurtaracaktır. Ne yazık ki, ülkemizde gerçekleştirilen bazı rehabilitasyon çalışmaları sırasında;. araştırma yapmadan, projeler tamamlanmadan, rehabilitasyon çalışmalarına başlanılması,. Anıt karakterine uygun olmayan yeni işlevin belirlenmesi sonucu, geniş kapsamlı müdahaleler ve ek yapı yapılması,. Deneyimsiz bir ekip tarafından a hatalı kararlar nedeniyle, olumsuz müdahalelerin gerçekleştirilmesi, ». Ulusal ve uluslararası tüzük ve anlaşmaların ilkelerine uyulmaması,. Yeterli finans sağlanamaması,. İhale yönteminin çarpıklıkları,. Kültür varlıklarının korunması ve restorasyonu konusunda hassas olunmaması ve koruma bilinci eksikliği gibi nedenlerle, anıtların otantikliği ve karakterleri olumsuz yönde etkilenmektedir. Tarihi süreçte de görüldüğü gibi, sağlıklı durumdaki anıtların yeni işlevlerle değerlendirilmeleri son derece doğal bir gelişmedir. Buna iyi bir örnek olduğu düşünülen, Roma, İtalya'da bulunan Sant'Angelo Kalesinin yapımı Roma'hlar dönemine dek uzanmaktadır. Anıt, birbirinden son derece farklı işlevlerle değerlendirilmiştir. İmparator Hadrian'ın mezarı olarak yapılan anıt, daha sonra kaleye, papalara ait ikametgaha ve son olarak da Sant'Angelo Kalesi Ulusal Müzesine dönüştürülmüştür. Anıt değişik dönemlerdeki kullanımlarına ait izler, müze gezilirken gözlenebilmektedir. İtalya, Roma 'dan diğer bir örnek, antik çağın en büyük yapılarından birisi olan Diocletian Hamamıdır. Bu yapı da, tarihsel süreçte farklı işlevlerle değerlendirilmiştir. Örneğin, hamamın bölümlerinden olan sekizgen salon, depo, jimnastik salonu, sergi salonu, planetaryum olarak kullanılmıştır. 1983 yılında, anıt müze olarak, yeniden kullanımına karar verilmiş ve anıtı yeni işleve uyarlamak için rehabilitasyon çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışmalarda, 19. Yüzyıl müdahalesi olan planetaryumun kubbe ekranının anlamlı tarihi bir strüktür olduğu düşünülerek, korunmasına karar verilmiştir. Diğer bir örnek, Antalya'dan geç 19. Yüzyıla ait bir yapıdır. Antalya K. T. V. Koruma Kurulu Binası'nın 1991-1993 yıllan arasında gerçekleştirilen onarım çalışmaları sırasında,avluda üstüste üç katman halinde podüme çakıl mozayik döşemeler bulunmuştur. Anıtı kullanan kişilerin zemini kaplarken, bir öncekine zarar vermemeyi tercih ettiği açıktır. Çalışmalar sırasında rehabilitasyon ekibinin karan, Helenistik duvar, çakıl mozayik, sarnıç, kuyu, kapı vb. tüm mimari öğelerin konsolide edilerek, korunması yönünde olmuştur. Bu öğeler, anıtın 2000 yılı aşkın tarihi süreçte kullanıldığının göstergesidir. Rehabilitasyon çalışmaları sırasında, anıtı yeni kullanıma uyarlarken, geçmişte uygulanan dönem ek ve müdahalelerinin geçerli katkılarına da saygı gösterilerek, otantikliğinin ve değerlerinin korunması, ulusal kültürel kimliğin korunmasına da katkıda bulunacaktır.