Palyatif bakımdaki hasta yakınlarının ölüme karşı tutumu ve anksiyete durumunun belirlenmesi

Bu çalışma; Orta Karadeniz bölgesinde bulunan bir ildeki araştırma ve uygulama hastanesinin palyatif bakım merkezindeki palyatif bakım hasta yakınlarının ölüme karşı tutumlarını ve anksiyete durumlarını belirlemek amacıyla tanımlayıcı kesitsel olarak planlanmıştır. Literatürde hasta ve hasta yakınlarının ölüme ilişkin düşüncelerine yönelik çalışmalara sınırlı sayıda rastlandığından, bu çalışmanın hasta yakınlarının ölüme ilişkin düşünceleri, tutumları ve anksiyete durumları gibi konulara ışık tutması hedeflenmiştir. Bu hedef doğrultusunda araştırmaya 3 Mayıs 2021-3 Şubat 2022 tarihleri arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Palyatif Bakım Uygulama ve Araştırma Merkezi'nde takip edilen 41 erkek 117 kadın olmak üzere 158 hasta yakını katılmıştır. Araştırmanın verileri, Kişisel Bilgi Formu, Ölüme Karşı Tutum Ölçeği (ÖKTÖ), Beck Anksiyete Envanteri (BAE) kullanılarak toplanmıştır. Veri toplama araçları, pandemi şartları sebebiyle araştırmaya katılmaya bir engeli olmayan, çalışmaya katılmaya gönüllü, palyatif bakım merkezinde yatan hasta yakınlarına online olarak onam alındıktan sonra Google form aracılığıyla yüz yüze doldurulmuştur. Verilerin analizinde SPSS (Statistical Package for Social Sciences) for Windows 25.0 programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı verilerin analizinde sayı, yüzde, minimum, maksimum, medyan, ortalama, standart sapma bağımsız gruplarda t testi ve Tek Yönlü (One Way) Anova Analizi, Post-Hoc testlerinden (Tukey HSD) ve Tamhane's yararlanılmıştır. Veriler arasındaki ilişkiyi incelemek için Pearson Korelasyon analizi yapılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 için benimsenmiştir. Araştırmaya katılan hasta yakınlarının yaş ortalamasının 46,93±13,69 olduğu saptanmıştır. Hasta yakınlarının %74,1'inin kadın, % 25,9'unun erkeklerden oluşmaktadır. Araştırmaya katılan hasta yakınlarının %86,1'i kanser hastası yakını olup, %58,9'u hastanın bakımından primer sorumlu olduklarını ve %94,3'ü hastaları ve hastalığın olası sonuçları hakkında bilgilendirildiklerini bildirmişlerdir. Hastanın olası ölümünü aile içinde konuşmadıklarını bildiren hasta yakını %50,6 iken; hasta yakınlarının %91,8'i ölmek üzere olan kişiye ne zaman öleceği konusunda bilgi verilmemesi gerektiğini bildirmiştir. Hasta yakınlarının ÖKTÖ toplam puan ortalamaları 117,21±18,97, BAE puan ortalamaları ise 8,44±6,57 olarak saptanmıştır. Hasta yakınlarının ölüme karşı tutumları ÖKTÖ ile değerlendirildiğinde; hastanın durumu ve prognoz hakkında bilgilendirilen hasta yakınlarının ÖKTÖ toplam puan ortalamaları diğerlerine göre anlamlı şekilde daha düşük olarak değerlendirilmiştir. Hasta yakınlarının ÖKTÖ'den aldıkları toplam ve alt boyut puan ortalamaları ile BAE puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (p<0,05). Hasta yakınlarının ÖKTÖ toplam ve alt boyutlarından Kaçış Kabullenme, Ölüm Korkusu ve Ölümden Kaçınma puan ortalamaları arttıkça BAE puan ortalamalarının da artmakta olduğu değerlendirilmiştir. Çalışmamıza katılan hasta yakınlarının ölüm karşısında daha çok kabullenici tavır sergilediği ve düşük anksiyete belirtileri gösterdikleri bulunmuştur. Palyatif bakımda çalışan sağlık profesyonellerinin, ölümle ilgili hasta yakınları ile konuşması, bilgilendirme yapması, ölüme karşı olumsuz yönde tutumları ve anksiyetesi olan hasta yakınlarına müdahaleler yapması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Anksiyete, Hasta Yakını, Kayıp, Palyatif Bakım, Ölüm, Ölüme Karşı Tutum