Para krizlerinin tahmininde logit-probit modelleri ve yapay sinir ağları: Türkiye örneği

Finansal krizlerin çok yönlü olaylar olması sebebiyle tek gösterge kullanılarak karakterize etmek zor olabilir. Literatürde, krizlerin itici faktörlerinin bazıları açıklığa kavuşturulmasına rağmen, krizlerin daha derin nedenlerinin belirlenmesi bir sorun olmaya devam etmektedir. Makroekonomik dengesizlikler, iç veya dış şoklar gibi temel faktörlerin genellikle gözlenmesine rağmen, krizlerin tam olarak nedenleri hakkında birçok soru geriye kalmaktadır. Finansal krizlerin, yaşandıkları ülkelerde son derece yüksek maliyetlere neden olabilecekleri, gün geçtikçe daha fazla oranda kabul görmektedir. Finansal krizlerin önceden tahmin edilebilmesi, ekonomide ortaya çıkardığı sorunların ve yüklediği maliyetlerin azaltılmasında önemli bir rol oynamaktadır. 1980 öncesinde şiddeti ve süresi farklı olan birkaç kriz yaşayan Türkiye ekonomisi, 1990'lı yıllardan günümüze kadar olan dönemde ise 1994 Krizi, 2000-2001 Krizi ve 2008 Küresel Ekonomik Kriz olmak üzere farklı finansal krizler ile karşı karşıya kalmıştır. Bu çalışmanın amacı da Türkiye'de yaşanan para krizlerinin öngörülebilirliğini Logit-Probit yöntemleri ve yapay zekâ yöntemlerinden Yapay Sinir Ağları (YSA) ve Adaptif Ağ Tabanlı Bulanık Çıkarım Sistemi (ANFIS) yöntemlerini kullanarak araştırmak ve Türkiye'de yaşanan para krizlerini etkileyen değişkenleri belirlemektir. Çalışma sonucunda, Türkiye için para krizi tahmininde kullanılan YSA yönteminin, ANFIS, Logit ve Probit yöntemlerine göre daha iyi sonuçlar verdiği gözlemlenmiştir. En iyi performansa sahip YSA modelinin sonuçları dikkate alınarak bağımsız değişkenlerin ağırlıklı değerleri incelendiğinde ise Türkiye'de meydana gelen para krizlerini en fazla etkileyen üç değişkenin sırasıyla reel efektif döviz kuru (REDK), mevduat faiz oranları (MFAIZ) ve ihracat birim değeri (XUV) değişkenleri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bu sonuçlar YSA yönteminin para krizleri tahmininde oldukça başarılı olduğunu göstermektedir. Bu durum, YSA yöntemlerinin üstünlüğünü göstererek bunun ekonomi politikası ve karar vericiler için güçlü bir araç olduğunu göstermektedir.