Parametrik ve parametrik olmayan testler kullanılarak dicle nehri su kalitesinin trend analizi

Su, yaşamın devamı için vazgeçilmez bir kaynak olup, dünya yüzeyinin kaplamakla birlikte yalnızca %3'ü tatlı su olarak bulunmakta ve bunun da yalnızca %1'i insan kullanımına uygun durumdadır. Küresel iklim değişikliği, su kaynakları üzerindeki baskıları artırmakta ve suyun verimli bir şekilde yönetilmesi ihtiyacı her geçen gün daha da önem kazanmaktadır. Bu bağlamda, su kalitesinin izlenmesi ve eğilim analizlerinin yapılması, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi açısından kritik bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, Dicle Nehri ve kollarındaki su kalitesinin mevcut durumunu belirlemeyi ve su kalitesi parametrelerindeki zamansal değişimleri parametrik ve parametrik olmayan eğilim analizleriyle incelemeyi amaçlamaktadır. Dicle Nehri, özellikle tarım, sanayi ve evsel atıklardan kaynaklanan kirleticiler nedeniyle su kalitesi sorunlarıyla karşı karşıya kalmaktadır. 2011-2020 yılları arasında dört farklı dönemde (Mart, Haziran, Eylül ve Aralık) alınan su numuneleri, fiziksel, kimyasal ve biyolojik parametreler açısından değerlendirilmiş ve Mann-Kendall testi, Şen'in Eğim Tahmincisi ile Şen (2012) yöntemleri kullanılarak istatistiksel eğilim analizleri yapılmıştır. Elde edilen bulgular, su kalitesindeki bazı parametrelerde anlamlı artış ve azalış eğilimlerinin olduğunu ortaya koymaktadır. Elektriksel iletkenlik (EC), toplam çözünmüş madde (TDS), kimyasal oksijen ihtiyacı (COD), nitrik azot (NO₃--N) ve orto fosfat (O-PO₄3-) gibi parametrelerde artışlar gözlemlenirken, çözünmüş oksijen (DO) seviyelerinde ise azalma eğilimi tespit edilmiştir. Bu değişimlerin, özellikle tarımsal gübreleme, sanayi ve evsel atıkların etkisiyle doğrudan ilişkili olduğu görülmüştür. Ayrıca, pH seviyelerinde yıllar içinde hafif bir artış gözlemlenmiş olup, bu durum suyun alkalinitesindeki değişimi göstermektedir. Su kalitesindeki bu eğilimlerin izlenmesi, yalnızca mevcut su yönetimi için değil, aynı zamanda gelecekteki su kaynakları yönetimi ve çevresel sürdürülebilirlik açısından da büyük önem taşımaktadır. Elde edilen bulgular, su kalitesindeki değişimlerin hidrolojik yapılar, su rezervuarlarının kapasite hesaplamaları ve taşkın yapıları üzerinde etkiler yaratabileceğini göstermektedir. Ayrıca, su kalitesindeki değişimlerin izlenmesi, bölgedeki ekosistem sağlığının korunmasına da katkı sağlayacaktır. Sonuç olarak, Dicle Nehri'ndeki su kalitesinin zaman içindeki değişimi ve bu değişimlerin su yönetimi politikaları üzerindeki etkileri, su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir yönetimi açısından kritik öneme sahiptir. Yapılan analizler, su kalitesinde artan bir eğilim gösterse de, bu eğilimlerin detaylı bir şekilde incelenmesi ve daha geniş veri setleriyle desteklenmesi, gelecekteki su yönetimi ve çevresel sürdürülebilirlik için belirleyici olacaktır. Bu çalışma, Dicle havzası gibi su kaynakları açısından kritik bölgelerde sürdürülebilir su yönetimi stratejilerinin geliştirilmesine rehberlik edecek önemli bulgular sunmaktadır.