Pediatri polikliniklerine başvuran 0-14 yaş arası çocuğuolan annelerin sağlık okuryazarlık düzeyi ve aşı tereddüdü

Amaç: Çalışmamızda Pediatri polikliniklerine başvuran 0-14 yaş arası çocuğu olan annelerin sağlık okuryazarlık düzeyi ve aşı tereddüdünü etkileyen çeşitli durumlar ile sağlık okuryazarlık düzeyi ile aşı tereddüdü arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmamız kesitsel ve tanımlayıcı nitelikte bir çalışma olup, 01.05. 2024- 31.07. 2024 tarihlerinde Samsun Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Pediatri polikliniklerine başvuran 0-14 yaş arası çocuğu olan 383 anne ile yürütülmüştür. Sosyodemografik özellikler, aşı tutumu, Avrupa Sağlık Okuryazarlığı (SOY) Ölçeği Kısa Formu ve Aşı Tereddüdü Ölçeği sorularından oluşan 52 soruluk anket formu annelere yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmada veri analizi için IBM SPSS 26.0 paket programı kullanılmıştır. Ölçek puanları ile katılımcıların sosyodemografik verileri arasında anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek için Mann-Whitney U ve Kruskal Wallis-H testi uygulanmıştır. Gruplar arasında anlamlı fark çıkması durumunda, anlamlılığın hangi gruplar arasında olduğunu belirlemek için post-Hoc testi yapılmıştır. Varyansın homojen dağılmaması ve örneklem sayılarının eşit olmamasından dolayı Post-Hoc testi analiz için Games- Howell testi seçilmiştir. Kategorik değişkenler arası ilişkiler için Pearson Chi-Square Testi kullanılmıştır. p<0,05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Bulgular: 383 katılımcının SOY ölçeği puanı ortalaması 30,40±11,27 bulunmuştur. Annelerin %31,6'sı (n=121) yeterli SOY seviyesinde, %26,9'u (n=103) yetersiz SOY, %26,9'u (n=103) sorunlu-sınırlı SOY, %14,6'sı (n=56) mükemmel SOY seviyesinde idi. Katılımcıların SOY düzeyi ile eğitim durumu, meslek, gelir durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır (p<0,001). Katılımcıların SOY düzeyi ile aşılanma durumu, ücretli aşılar olduğunu bilme ve yaptırma durumları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır. Katılımcıların aşı tereddüdü ile eğitim durumu, meslek, gelir durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı fark bulunmuştur (p<0,001). Katılımcıların aşı tereddüdü ile katılımcıların çocuklarının aşılanma durumu, uygulanma şekli, ücretli aşıları bilme ve yaptırma durumu arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmıştır (p<0,001). Aşı Tereddüdü Ölçeği Puanı ile Avrupa SOY Ölçeği Puanı arasında pozitif yönlü, istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0,377 p<0,001). Sonuç: Annelerin SOY düzeyi sınırlı idi. Eğitim düzeyi yüksek olan, çalışan ve gelir düzeyi asgari ücretin üzerinde bulunan annelerin SOY düzeylerinin daha yüksek olduğu ve aşı tereddüdlerinin daha az olduğu tespit edildi. Annelerin gündemi çoğunlukla intenet/sosyal medyadan takip ettiği; aşı ve sağlıkla ilgili bilgileri de en çok hekimlerden aldığı saptandı. Annelerin SOY düzeyi arttıkça aşı tereddüdünün azaldığı gözlemlendi. Annelerin sağlık okuryazarlığını geliştirecek çalışmaların yapılması son derece önem taşımaktadır. Aile hekimlerinin hastalarla olan iletişimdeki rolü göz önüne alındığında, bireylerin aile hekimlerinden alacakları bilgilerle sağlık okuryazarlıklarının artacağı ve böylece toplumda bulunan aşılama konusundaki çekincelerin azalacağı kanaatindeyiz. Anahtar Kelimeler: Anne, Aşı, Aşı Tereddüdü, Çocuk, Sağlık Okuryazarlığ