Petrol fiyatları, tüketimi ve finansal gelişmişlik düzeyi arasındaki ilişki: OECD ülkeleri uygulaması

Petrol; dünya ülkeleri için alternatifi olmayan ve sürekli ihtiyaç duyulan bir enerji kaynağıdır. Bu nedenle petrol tüketen ülkelerin fiyat değişimlerinden nasıl etkilendikleri ve finansal durumları günümüzde cevap bekleyen sorulardan biridir. Bu çalışmada; petrol fiyatları, petrol tüketimi ve finansal gelişmişlik ilişkisi araştırılmıştır. Çalışmada OECD ülkeleri analiz edilmiş ve 1980-2015 yılları arası yıllık verilerden yararlanılmıştır. Araştırmanın amacı; OECD ülkelerinde petrol fiyatları ve petrol tüketiminin finansal gelişmişlik üzerindeki etkisini tespit etmektir. Çalışmada 17 OECD ülkesi analiz edilmiş ve panel veri analizi yöntemi kullanılmıştır. Panel veri analizinin tüm aşamaları uygulanmış ve değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi saptanamadığı için panel VAR analizi kullanılarak analize devam edilmiştir. Panel VAR analizine ait diğer alt analizler olan Granger nedensellik analizi, varyans ayrıştırması ve etki-tepki fonksiyonları yapılarak analiz gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda; petrol tüketiminden finansal gelişmişliğe doğru ve petrol fiyatlarından petrol tüketimine doğru tek yönlü nedensellik ilişkileri tespit edilmiştir. Bu nedensellik ilişkisinin varlığı yapılan varyans ayrıştırmasıyla onaylanmış ve petrol tüketiminin finansal gelişmişliği açıklama yüzdesinin, gecikme sayısı arttıkça yükselme göstererek %34 düzeyine ulaştığı tespit edilmiştir. Benzer biçimde aralarında nedensellik ilişkisi tespit edilen petrol fiyatlarının petrol tüketimini açıklama yüzdesinin %43'e kadar arttığı saptanmıştır. Bu saptamalar sonucunda aralarında anlamlı ilişki tespit edilen; petrol tüketimindeki artışın finansal gelişmişlik seviyesini yükselttiği ve petrol fiyatlarındaki artışın ise petrol tüketimini düşürdüğü etki-tepki fonksiyonlarıyla gösterilmiştir. Bulunan bu sonuçlar literatürdeki çalışmaları desteklemiştir.