Peyami Safa'nın romanlarında doğu-batı dikotomisi çerçevesinde ötekilik

Küreselleşmeyle birlikte kültürlerin birbiriyle etkileşimi artmakta ve öteki kavramı hayatın her alanında karşımıza çıkmaktadır. Bu etkileşimlerin, hangi açılardan ve nasıl bir arka plan bağlamında etki ettiğinin incelenmesi noktasında romanların analiz edilmesi; temel bir mesele olan "ben ile öteki" arasındaki ilişkileri anlamlandırabilmeye yardımcı olacaktır. Öteki kavramı; anlatının temelini oluşturur. Kişinin benlik tasavvurunun oluşmasında kendisini tanıması için bir "öteki" ne ihtiyaç duyması ise bir kimlik inşa süreci ile ilgilidir. Bu süreç, hem bireysel hem de siyasi ve tarihî arka planıyla toplumsal açıdan bir bütüne işaret eder. Peyami Safa'nın romanlarında da öteki kavramı, Doğu-Batı ikiliği ekseninde karşımıza çıkar. Bu ikilik; kadın-erkek ekseninde, madde-mana ikiliği çerçevesinde, millî ve dinî kimlik bağlamında, modernleşme ekseninde ve romanın yapı unsurlarında, özellikle mekânın kullanımında etkisini gösterir. Peyami Safa'nın romanlarında Batılılaşma paradoksu bağlamında benlik ve öteki arasındaki ilişki önemli bir yer tutar. Modernleşme süreçleri ve erken Cumhuriyet Dönemindeki ulus inşa politikaları bir kimlik krizine yol açmaktadır ve bu kriz romanlar üzerinden takip edilebilir. Peyami Safa'nın romanları, bu krizi öteki kavramı üzerinden açıklama noktasında çok elverişli bir malzeme sunmaktadır. Ayrıca anlatıbilim, öteki ile ilişkilerin tahlilinde işlevsel bir yöntemdir. Peyami Safa'nın romanlarında sıklıkla incelenen Doğu-Batı, kadın-erkek gibi ayrımların; öteki kavramı bağlamında ve anlatıbilim yöntemiyle incelenmesi çalışmamızın önemini ortaya koyar. Sonuç olarak metinlerde bir çatışma biçiminde karşımıza çıkan öteki ile ilişkiler, anlatının temelini oluşturur. Bu çalışmada, Peyami Safa'nın Sözde Kızlar, Fatih Harbiye, Bir Tereddüdün Romanı, Matmazel Noraliya'nın Koltuğu, Yalnızız adlı romanları bu anlamda incelenmiştir.