Pierre Bourdieu sosyolojisi bağlamında eğitim kurumuna eleştirel bir bakış

Eğitim olgusu, sosyolojinin ayrıcalıklı alanlarından biri olagelmiştir. Sosyolojinin iki temel yaklaşımı olan yapısalcı ve çatışmacı yaklaşım bu noktada eğitimin hakkını teslim etmişlerdir. Yapısalcılıkta eğitim bir sosyalleşme aracıdır ve bireyleri toplumsal statü ve rollere hazırlar. Çatışmacı yaklaşım ise eğitimi, toplumsal eşitsizlikleri yeniden üreten bir aygıt olarak okumaktadır. P. Bourdieu, eğitim, toplumsal eşitsizlikleri yeniden üretir noktasında çatışmacı yaklaşımla aynı kanaati paylaşır. Ancak Bourdieu'ye göre burada yeniden üretimi sağlayan yegâne unsur ekonomik alt-yapı değildir. Toplumsal köken, kültürel aidiyet burada etkili olan toplumsal araçlardır. Ona göre, kültürel yatkınlıklar sistemi olarak "habitus" eğitim başarısının belirlenmesinde etkin rol oynamaktadır. Bu okuma biçimiyle Bourdieu, ekonomik indirgemeciliği aşmaya çalışır. Bourdieu, eğitimi bir mücadele mecrası olarak görür, bu yüzden "eğitim kurumu" gibi bir ifade yerine "eğitim alanı" ifadesini kullanmayı tercih etmektedir. Ona göre eğitim sistemi "fırsat eşitliği", "yetenek ideolojisi" ve "sınav" gibi söylemler üzerinden eğitim başarısının/başarısızlığının ardındaki ekonomik ve kültürel eşitsizlikleri gizlemektedir. Eğitim sistemi "yetenek ideolojisi" üzerinden bir ayıklama/eleme işlevi görmektedir. "Ayıklanma veya elenme toplumsal çarpıklıklardan değil bireysel yeteneksizliklerden kaynaklanmaktadır." tezini işleyen pedagojik otorite eğitim yoluyla sağlanan toplumsal yeniden üretimle ilgili "rıza üreten" bir araca dönüşür. Bireylere toplumsal konumlarını benimseten eğitim bu bağlamda "amor fati" olarak izah edilebilir.