Portal ve mezenter ven trombozunun gelişiminde risk faktörleri

ÖZET Giriş ve Amaç Portal ven trombozu (PVT) ve mezenterik ven trombozu (MVT) klinik olarak akut intestinal iskemiden kronik portal hipertansiyona kadar değişen şekillerde kendini gösteren morbiditesi yüksek olan vasküler bir hastalıktır. Çalışmamızın amacı PVT ve MVT tanısı konulan hastaların özelliklerini ortaya koymaktı. Materyal ve metod Hastanemizde 01.01.2014 ile 31.12.2024 tarihleri arasında PVT ve/veya MVT tanısı alan hastaların dosyaları retrospektif olarak incelendi. Hastaların ilk tanıları sırasındaki demografik özellikleri, eşlik eden diğer hastalıklar, klinik özellikleri, laboratuvar bulguları, radyolojik ve endoskopik bulgular kaydedildi. Bulgular Bu süre içinde yaş ortalaması 57,2 ± 18 yıl olan, 47 (%63,5) erkek ve 27 (%36,5) kadın olmak üzere toplam 74 hastaya PVT ve/veya MVT tanısı konuldu. Taranan 74 hastanın portal venin sağ, sol veya ana dallarından herhangi birinde tromboz varlığının 'portal ven trombozu' olarak kabul edilmesi durumunda; 35 hastada yalnızca portal vende, 37 hastada hem portal hem mezenter vende, 2 hastada ise izole mezenter vende tromboz saptanmıştır. Hastalarımızda en sık görülen semptom karın ağrısı olup, vakaların 61 (%82,4)'inde vardı. Tromboz gelişiminde 15 (%20)'inde kanser, 9 (%12) 'unda siroz, 2 (%3)'sinde myeloproliferatif hastalık, 4 (%5)'ünde faktör V Leiden mutasyonu, 1 (%1)'inde protrombin gen mutasyonu ve 2 (%3)'sinde gebelik neden olurken geriye kalan 31 (%41) vaka idiopatik olarak kabul edildi. Myeloproliferatif hastalığı olanlarda diğer sebeplere bağlı gelişenlerden farklı olarak aynı anda daha yaygın tromboz mevcuttu. Portal hipertansif gastropati varlığının portal ven sol dalında (p<0,01) ve ana portal vende (p=0,03) daha sık tromboz gelişimi ile; karaciğer hilusunda kollateral varlığının portal ven sağ dalında (p=0,03) ve splenik vende (p=0,02) trombozla ilişkili olduğu ; karaciğer dışı kitlenin olmaması portal ven sağ dalı trombozu ile (p=0,02) ve safra kesesi taşı olmamasının superior mezenterik ven trombozu ile (p<0,01) ilişkili olduğu saptandı. Siroz ve asit varlığı ile dalak uzun ekseni, portal ven çapı ve splenik ven çapı ile tromboz lokalizasyonu arasında anlamlı ilişki saptanmadı. Sonuç Vakalarımızın çoğunda tromboz gelişiminde maligniteler ve siroz sorumluyken, idiopatik grup önemli bir yer tutmaktaydı. Myloproliferatif hastalıklar, Faktör V Leiden mutasyon ve protrombin gen mutasyonu gibi trombofili durumları beklenenden daha az görüldüğü saptandı. Aynı anda portal ve mezenterik venlerde tromboz gelişmesi myeloproliferatif hastalıkları düşündürmelidir. Anahtar Kelimeler: Portal ven trombozu; mezenterik ven trombozu; risk faktörleri; antikoagülasyon; retrospektif çalışma.