Poulantzas'ın devlet teorisi: İlişkisel bir yaklaşımın olanaklılıklarını sorgulamak

Poulantzas'ın kapitalist devlet teorisine, son eserlerinde geliştirdiği ilişkisel yaklaşımı çerçevesinde odaklanmayı amaç edinen bu tezde, Poulantzas'ın Özne-devlet ve araç/nesne olarak devlet yaklaşımlarının karşısına koyduğu, kapitalist devletin "toplumsal sınıflar arasındaki güç ilişkilerinin maddi yoğunlaşması" ifadesinde belirginleşen bir ilişki olarak kuramsallaştırılmasının ilk eserlerinden itibaren izleri sürülerek kuramındaki geçişler ve süreklilikler sorgulanmıştır. Poulantzas, hukuk felsefesi üzerine ilk çalışmalarından ayrılarak, Althusser'le paylaştığı felsefi ve teorik bir konum olarak Tarihselci Marksizm'in eleştirisi üzerine kurduğu kapitalist devlet teorisini, üretim ilişkileri ve sınıf mücadeleleri ile ilişkilerine referansla "göreli özerklik" temelinde konumlandırmış, bu yaklaşımını Gramsci'nin hegemonya teorisinden ilhamla hegemonik sınıf ve fraksiyonlar, iktidar bloğu gibi kavramsallaştırmaları ile geliştirmiştir. Poulantzas daha sonra bu yaklaşıma kapitalist toplumsal işbölümü vurgusunu dahil ederek sınıfsal bir ilişki olarak devlet temasını, kapitalist devletin kurumsal maddiliği ile bir arada sunmuştur. Poulantzas, Foucault'un iktidar analizlerinin eleştirel bir yorumundan da yararlanarak, iktidar, devlet ve sınıflar arasındaki ilişkinin dışsal bir ilişki biçiminde sunulmasına karşıt olarak "stratejik bir alan ve süreç" olarak kapitalist devlet kavramsallaştırmasını geliştirmiştir. Poulantzas, soyut-biçimsel ve somut-reel arasındaki ilişkiye dair geliştirdiği özgün bakış açısı dahilinde, kapitalist devletin teorisinin, "dönüşümleri" sorunundan yalıtılamayacağı üzerinde durarak toplumsal formasyon ve konjonktür kavramlarına vurgusu ile kuramını geliştirmiştir. Devlet, sınıflar mücadelesi ve ekonomi arasındaki değişen ilişkileri "kriz" kavramı temelinde sorgulayarak kapitalist devletin değişen biçimleri üzerinde durmuştur. Bu tezde, Poulantzas'ın kuramının kimi düzeltmelerle ilerlemekle birlikte, basitleştirici bir yaklaşım olarak yapısalcılık ile ilişkisellik arasında bir "kopuş" sorunsalı çerçevesinde değerlendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sorgulama dahilinde, Poulantzas'ın Marksizm'in klasiklerinden köklenen yaklaşımının Althusser ve Gramsci'nin kuramıyla olan diyalogu incelenerek bu ikili etkinin çalışmasının başından sonuna dek varlığını koruduğu öne sürülmüştür. Anahtar Kelimeler: Marksist Devlet Teorisi, Kapitalist Devlet, İktidar, Toplumsal Sınıflar, Sınıf Fraksiyonları, Göreli Özerklik, İktidar Bloğu, Hegemonik Sınıf, Toplumsal Bir İlişki Olarak Devlet, İlişkisel Yaklaşım