Erken çocuklukta sözel becerileri etkileyen ve sözel becerilerin etkilediği unsurlar

Bu tezin amacı, çocukların sözel becerilerindeki bireysel farklılıkları ve bu becerilerdeki varyasyonun matematik becerileri gibi gelişimsel çıktıları nasıl yordadığını araştırmaktır. Bu amaç çerçevesinde büyük oranda erken çocukluğa (3 ve 8 yaşları arası) odaklanılmıştır. İkinci Bölümde Felemenkçe ve Türkçe konuşan yetişkinler ile 4 ve 5 yaşındaki çocukların fiil temelli tahmine dayalı dil işleme süreçleri incelenmiştir. Her iki dil grubundaki yetişkinler ile Felemenkçe konuşan çocukların anlamlı bir şekilde tahmine dayalı dil işleme etkisi gösterdikleri saptanmış, aynı etkiye Türkçe konuşan çocuklarda rastlanmamıştır. Ayrıca Felemenkçe konuşan yetişkinlerin, Felemenkçe konuşan çocuklardan daha güçlü bir tahmin yetisi ortaya koydukları görülmüştür. Felemenkçe ve Türkçe konuşan çocukların fiil temelli tahmine dayalı dil işleme süreçleri arasındaki fark, bu iki dilin cümle anlamını ifade etmekte kullandığı araçların farklılığına değinilerek açıklanmıştır (Felemenkçede söz dizimi, Türkçede durum ekleri). Bu yetideki yaşa bağlı farklılıklar ise kullanım odaklı öğrenim kuramının bakış açısıyla ele alınmıştır. Üçüncü Bölümde geniş bir sözel beceriler dizisinin (bebeklikteki ifade edici sözcük dağarcığı, alıcı dilbilgisi, ifade edici ve alıcı sözcük dağarcığı, dil üretim becerisi) ve işleyen belleğin üç bileşeninin (fonolojik kısa-süreli bellek, merkezi yönetici, episodik tampon) durum ekleri temelli tahmine dayalı dil işleme süreçlerine olan etkisi araştırılmıştır. Bu araştırmanın örneklemini Türkçe konuşan 4-8 yaşındaki çocuklar oluşturmaktadır. Tahmine dayalı dil işleme yetisindeki bireysel farklılıkların (i) işleme verimliliğinin bir göstergesi olarak değerlendirilebilecek olan bebeklikteki ifade edici sözcük dağarcığı ile, (ii) deneyde manipüle edilen durum eklerinin (yalın durum ve belirtme durum eklerinin) çocuklar tarafından üretilen dilde başarılı bir şekilde kullanılması ile, ve (iii) işleyen belleğin episodik tampon bileşeni ile önemli ölçüde ilişkili olduğu saptanmıştır. Dördüncü Bölümde, annelerin 3-5 yaşta uyguladıkları uyarıcı ebeveynlik davranışları ile çocukların 3-7 yaştaki sözel becerilerinin ilkokulun ilk yıllarındaki matematik becerisine etkisi araştırılmıştır. Bu çalışma için Türkiye'de yaşayan ulusal düzeyde temsili bir çocuk örnekleminden yararlanılmıştır. Uyarıcı ebeveynlik sözel ve akademik olarak teşvik edici, okula hazır olmayı destekleyici çeşitli deneyimler ve öğrenme materyalleri sağlayan ve çocuğa duyarlı olan bir dizi ebeveynlik davranışını içermektedir. Çocukların sözel yetileri ise yaşa uygun olarak ölçülmüş olan alıcı sözcük dağarcığı, fonolojik beceriler ve okul çağında ölçülen okuma becerilerinden oluşmaktadır. Yapısal modeller mümkün olan en basit modele ulaşmak için sistematik olarak test edilmiştir. Ulaşılan nihai modele göre, çocukların 6 yaştaki sözel becerileri, annelerin 3-5 yaştaki uyarıcı ebeveynlik davranışlarının 7 yaştaki matematik becerisine olan etkisine boylamsal olarak aracılık etmektedir. Spesifik ebeveynlik davranışları ile spesifik sözel becerilerin 7 yaştaki matematik becerisine katkıları ayrıca değerlendirilmiştir.