Kuzeybatı Suriye'deki sivillerin korunması koruma sorumluluğu devlet dışı silahlı grupların bilgi, tutum ve davranışlarına nasıl yansımaktadır?

Suriye'deki ihtilafın başlamasından bu yana geçen 11 yıldan uzun bir süre içinde 350,000'den fazla kişi hayatını kaybetti, sığınma ülkelerinde sığınak arayan 5.7 milyon kişi ve ülke içinde 6.7 milyon kişi daha yerlerinden edildi (BM, 2021). Ülke ekonomik açıdan çöktü, hukukun üstünlüğü ve ülke kesinlikle hiç olmadığı kadar parçalanmış durumda. Beşar El Esad hükümeti altındaki Şam rejimi devrilmeye çalışan ülkenin büyük bir bölümünü yeniden ele geçirse de, direniş cepleri hala duruyor. Bunlar arasında en çok, Suriye'nin kuzeybatısındaki gruplar arasında yer alan, Suriye topraklarının geri kalan hükümetini kontrol etmek için savaşmaya devam eden, Rus ordusu ve Rus destekli Suriyeli askerler tarafından yeniden yakalama girişimlerini önlemek için Suriye'nin geri kalan toprakları üzerinde savaşmaya devam eden Ha'at Tahrir A-Sham (HTS) ve Suriye Ulusal Ordusu (SNA) yer alıyor. Bu, ABD'nin Suriye'nin kuzeydoğusundaki kuzey kesimlerinde Al-Hasakeh, Deir Ezzor, AR-Rakka ve Halep vilayetleri ve Türk askeri harekat alanları üzerindeki YPG/SDF kontrolünü destekleyen varlığına ek bir durum. Çatışmalarla ilgili şiddetin sivil nüfus üzerindeki etkisi, özellikle Ukrayna ve Afganistan'da yaşanan gibi acil insani krizlerin Suriye'deki uzun süren çatışmalara göre önceliği olduğundan uluslararası radardan düştü. Ancak ihlaller devam ediyor. Suriye İnsan Hakları Ağı, 2022'ün ilk çeyreğinde ihtilafın doğrudan bir sonucu olarak 297 sivilin öldürüldüğünü ve bu süre içinde okullar ve hastaneler de dahil olmak üzere sivil altyapıyı doğrudan hedef alan 18 durumun yaşandığını bildirdi. Özgürlükten mahrum kalma, aile bağlantılarının yok edilmesi, ortadan kaybolma, özel ihtiyaçları olan insanlara yönelik ihlalleri, silahların yaygın olarak bulunurluğu ve devlet ve fiilen devlet yapılarının çökmesi, insanların korunması için kötü bir duruma yol açmaktadır; yasal çerçevelerin olmaması değil, daha çok denetim eksikliği nedeniyle. Teoride ve pratikte sivillerin korunması, Suriye'nin kuzeybatısında başarısız oldu. Uluslararası insani hukukun (UİH) uygulanmasıyla ilgili silahlı grupların ve insani yardım aktörlerinin motivasyonları, daha sonra devlet dışı beş silahlı grup ve bölgede faaliyet gösteren beş insani yardım örgütüyle yapılan kapsamlı bir dizi röportajın ve karşılaştırmalı literatür incelemesi ve sistematik ikincil kaynak analizi yoluyla incelenmiştir. Buna paralel olarak ve bu grupların faaliyet gösterdiği bağlamda, UİH ve İslam hukukunun alaka düzeyi ve bunun da sivillerin korunmasına ilişkin bir tutumu ile ilgili araştırma yapıldı. Bulgular, Suriye'nin kuzeybatısında faaliyet gösteren devlet dışı silahlı gruplar da dahil olmak üzere ancak bunlarla sınırlı olmamak üzere, ihtilafın tüm tarafları için insani varyanların sivillerin korunmasına yönelik rolünün ayrıntılı bir şekilde yeniden incelenmesi gerektiğini gösteriyor.