Arap Baharı sonrası Ortadoğu'nun bölgesel düzeninde yükselen bir oyuncu: Katar

Bu araştırma temel olarak Katar'ın Arap Baharı sonrası Ortadoğu'nun bölgesel düzeninde yükselişini neoklasik realist teori ve ittifak teorileri çerçevesinde incelemektedir. Arap Baharı bölgedeki uzun süreli rejimleri sarsarken bölge ülkeleri için de tehdit ve fırsatlar ortaya çıkarmıştır. Bu açıdan düşünüldüğünde Katar bölgesel değişimi bir fırsat olarak değerlendirmiş ve bu sistemik uyarıya cevap verebilmek için hem kendi imkanlarını hem de ittifak ilişkilerini kullanmıştır. Özellikle bölgede Müslüman Kardeşlerin politik olarak yükselişlerini de değerlendirerek, geçiş ülkelerinde nüfusunu kuvvetlendirmiştir. Bu noktada neoklasik realist teori Katar'ın dış politika davranışlarını incelememizde bize farklı bir perspektif sunmaktadır. Bu teorik bakış açısından hareketle hem sistemik (independent variable) hem de domestik faktörler (intervening domestic variables) analize dahil edilmiş ve ülkenin dış politika çıktılarını/dış politika davranışlarını (dependent variable) daha iyi anlamamıza yardımcı olmuştur. Katar'ın özellikle otonom (bağımsız) bir dış politika tercihi ile bölgede etkinliğini arttırması ve Müslüman Kardeşlerin yönetimlerini desteklemesi, bölgesel rakiplerini endişelendirmiştir. Suudi liderliğindeki ittifak, Katar'ın yükselişini durdurmak ve politik tercihlerini yeniden dizayn etmeye yönelik hamleler yapmıştır. Bu bağlamda öncelikle bölgede Müslüman Kardeşleri sınırlayacak müdahaleleri/karşı devrimleri desteklemiştir. Bu şartlar altında Katar'da 2013'de istisnai iktidar değişimi yaşanmış ve Müslüman Kardeşlerle derin ve tarihi bağları olan Emir Hamad iktidarını oğlu Emir Tamim'e devretmiştir. Ayrıca Suudi liderliğindeki ittifak politik davranışlarıyla geçiş ülkelerinde Türkiye ve Katar ittifakını göreceli olarak zayıflatmaya çalışmıştır. Daha sonra Suudi liderliğindeki ittifak Katar'a iki önemli diplomatik hamle (2014 ve 2017 Katar krizleri) yapmış ve Katar'ı sınırlamaya ve politika değişimine zorlamıştır. Ancak Katar yeni liderinin de etkisiyle kendisine yönelik bu hamleleri stratejik ittifaklarını ve domestik unsurları yardımıyla engellemeye çalışmıştır. Bir başka ifadeyle, Katar liderliği ülkenin gücünü mobilize ederek rejim güvenliğini ve ülke içi istikrarı sağlamış ve krizleri sonlandırmayı başarmıştır. Sonuç olarak Katar Arap Baharından sonra bölgede önemli bir aktör olarak ortaya çıkmış ve birçok zorlayıcı etmene karşın bölgede ve uluslararası alanda konumunu koruyabilmiştir.