Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesinde yatarak tedavi gören hastalarda sigarayı bırakma müdahalelerinin uzun dönem sonuçlarının değerlendirilmesi

Amaç: Sigara kullanımının birçok hastalığın nedeni veya seyri üzerine olumsuz etkileri olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış bir gerçektir. Sigara kullanımının topluma getirdiği ekonomik yük, sigara bağımlılığı ile mücadele konusunda sistematik yaklaşımların geliştirilmesi gerekliliğini ortaya koymaktadır. Sigara kullanımının önüne geçmek, sigara bağımlılığını azaltmak için ülkemizde sosyal hayata entegre edilen yasaklar ve düzenlemeler mevcuttur. Bunların yanında sağlık sistemi içinde sigara bırakma poliklinikleri aracılığı ile uzmanlaşmış sigara bırakma müdahaleleri yapılmaktadır. Hastane ortamında sağlık çalışanları aracılığı ile yapılan müdahalelerde hastanede yatarak tedavi almakta olan hastaların hedeflenmesi sigara bırakma mücadelesinde başarı olasılığını arttırmaktadır. Yatarak medikal destek almakta olan hastanın içinde bulunduğu fiziksel ve psikolojik ortam sigara bırakma konusunda motivasyon oluşturmaktadır. Sigara bırakma müdahalesinin 'hasta' olan bireye yapılması ikna ediciliği arttırmaktadır. Hastalara sağlanan desteğin taburcu olduktan sonra da 'gerçek yaşam koşullarında' devam edilmesi sigara bırakmayı oldukça mümkün kılacaktır. Dünya genelinde hastanede yatarak tedavi almakta olan hastalara yönelik sigara bırakma müdahalelerinin örnekleri bulunmaktadır. Bu çalışmadaki amacımız hastanede yatarak tedavi almakta olan hastalara yönelik sigara bırakma müdahalesinin başarısını ülkemizde de uygulamalı örneğini göstermektir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda COVID-19 dışında çeşitli sebeplerle 20.10.2021 ile 20.03.2022 tarihleri arasında Rize Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Araştırma Hastanesi yataklı servislerinde yatarak tedavi gören hastalar incelendi. Aktif sigara kullanan hastalara yattıkları serviste yatak başı vizitlerde sigara bırakma müdahalesi uygulandı. Hastaların iletişim bilgileri kaydedilerek taburcu olduktan sonra telefon aramaları ile bir yıl boyunca takiplerine devam edildi. Tüm hastalar sigara bırakma müdahalenin yanında, taburcu olduktan sonra sigara bırakma polikliniğine davet edildi. Sigara bırakma polikliniğine başvuran hastalara farmakolojik tedavi desteği sağlandı ve takiplerine yine bir yıl boyunca devam edildi. Bir yılın sonunda sigara bıraktığını beyan eden hastalar ekshale 6 karbonmonoksit (CO) düzeyinin ölçümü için sigara bırakma polikliniğine davet edilmişlerdir. Ekshale CO düzeyinin ölçümü ile hastaların sigara bıraktıkları biyokimyasal olarak da doğrulanmıştır. Çalışmamızda sigara bırakma konusunda yatarak tedavi almakta olan hastalara yönelik yapılan müdahalelerin uzun dönem sonuçları ve sigara bırakma üzerindeki etkili faktörler incelenmiştir. Bulgular: Çalışmaya dahil edilen 183 hastanın %68,8'i dahili branş servislerinde yatmakta iken %31,1'i cerrahi branş servislerinde yatmakta idi. Hastanede yatarak tedavi alma nedenlerine bakıldığında hastaların %35'inin pulmoner hastalık nedeniyle, %29'unun metabolik hastalık nedenli, %19'unun cerrahi nedenli ve %17'sinin malignite nedenli hastanede yatarak tedavi almakta olduğu saptandı. Ek hastalıklarına bakıldığında en sık görülenler kardiyovasküler, pulmoner ve metabolik hastalıklardı. Hastalardan 65'i taburcu olduktan sonra sigara bırakma polikliniğine başvurmuş olup tüm hastaların takipleri telefon aramaları ile bir yıl boyunca sürdürülmüştür. Sigara bırakma polikliniğine başvuran hastalarda sigara bırakma oranı %48,3 iken sigara bırakma polikliniğine başvurmayarak telefon aramaları ile takip edilen hastaların sigara bırakma oranı %46,6 olmuştur. Hastaların bir yılın sonunda acil servise ve aile hekimine başvurma sayılarına bakıldığında sigara bırakmayan hastaların daha fazla acil servise ve aile hekimine başvurduğu görülmüş ve bu istatistiksel olarak anlamlı saptanmıştır (p <0.001). Takiplerde sigara içmeye devam eden hastaların günde içtikleri sigara adeti ile acil servise ve aile hekimine başvurma sayıları arasında yapılan korelasyon analizinde günde içilen sigara adeti ile acil servis ve aile hekimine başvuru arasında pozitif yönde güçlü bir ilişki saptanmıştır (p <0.001). Bir günde ortalama daha fazla sigara içen bireyin sağlık kuruluşlarına daha fazla başvurduğu görülmüştür (korelasyon kat sayısı acile başvuru için r:0.678, aile hekimine başvuru için r: 0.498). Çalışmamızda yaptığımız analizlerde hastaların anksiyete yaşamaları ile sigara bırakmaları arasındaki istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunmuş ve sigara bırakan grupta anksiyete varlığı olan hasta oranı sigara bırakamayan gruba göre daha az görülmüştür (p:0.024). Sigara bırakan hastalardan nikotin bandı kullanımlarına bakıldığında, 15 mg nikotin bandı verilen dolayısıyla düşük düzeyde nikotin bağımlılığı olan hastaların, 25 mg nikotin bandı başlanan orta yüksek düzeyde nikotin bağımlılığı olan hastalara göre sigara bırakma başarısı daha yüksek ve istatistiksel olarak da anlamlı bulunmuştur (p:0,036). 7 Sonuç: Hastanede yatarak tedavi almakta olan hastalara yönelik sigara bırakma müdahalelerini ve taburcu olduktan sonraki bir yıllık takiplerini içeren çalışmamızda sigara bırakma başarısı tüm çalışma popülasyonda %47,2 olmuştur. Sigara bırakamayan hastalar sigarayı bırakan hastalara nazaran acil servise ve aile hekimine daha sık başvurmaktadır. Bu başvuru sayısını düşürmede sigara bırakma konusunda gerçek yaşam koşullarında başlatılacak müdahalelerin ve sıkı takipler ile müdahalelerin sürdürülmesinin etkin bir yöntem olduğunu göstermektedir. Bu tür müdahalelerin yeni çalışmalarla desteklenmesi ve kapsamının genişletilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: yatan hasta, sigara bırakma, takip, farmakolojik destek