Relikt-endemik tıbbi-aromatik Liquidambar orientalis Miller'in meristem kültürü yöntemiyle genetik olarak kararlı in vitro propagasyonu üzerinde bor tuzlarının etkisinin incelenmesi

Altinigaceae familyasına ait Anadolu Sığlası (Liquidambar orientalis Miller) dere yatakları ve bataklıklar başta olmak üzere sulak alanlarda yetişen relikt-endemik, tıbbi aromatik bir bitkidir. Doğal plantasyon olarak sadece Türkiye'nin güneybatısında, özellikle Muğla ilinde yetişen Anadolu Sığlası'na antik dönemden beri ilgi duyulmuştur. Özellikle Muğla bölgesi için son derece önemli olan bu bitkinin doğada devamlılığı su kaynaklarının yok olması ve kontrolsüz tarım uygulamaları sebebiyle tehlike altındadır. Genellikle tohumla çoğaltımının yapılması sebebiyle generatif çoğaltım sonucunda ana materyalin karakteristik özelliklerinde oluşabilecek kayıpları en aza indirmek adına Liquidambar orientalis bitkisinin klonal üretimlerinin daha çok tercih edilmesi gerekmektedir. Bu tez çalışmasında relikt-endemik bir bitki türü olan Liquidambar orientalis (Anadolu Sığlası)'in meristem kültürü yöntemi ile genetik olarak kararlı in vitro çoğaltımında bor tuzlarının etkileri incelenmiştir. Anadolu Sığlası (L. orientalis) popülasyonun doğal yayılış alanlarından toplanan tohumlar, başarılı bir yüzey sterilizasyonunun ardından, WPM besin ortamında çimlendirilerek başarılı bir şekilde in vitro kültür başlatılmıştır. Tohum çimlenmesinin ardından gelişen mikro-sürgünler 6-8 ay düzenli aralıklarla alt kültürlenerek temel bor tuzu uygulamalarında kullanılabilecek sayıda mikro-sürgün elde edilmiştir. En iyi gelişim gösteren bitkiye ait 3 klon seçilerek, farklı derişimlerde 4 farklı bor tuzu uygulaması yapılmıştır. Meristematik gelişim sonrası, 4 farklı bor tuzu, her bor tuzunun 1, 3 ve 5 mg/l dozları ve hiçbir tuz uygulanmayan kontrol grubuna aither bir örnekten toplamda 37 DNA örneği izole edilmiştir. Başarılı bir şekilde izoleedilen DNA'lar kalıp olarak kullanılarak10 farklı ISSR primeri ile gerçekleştirilen Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) sonrasında en fazla bant profili veren 5 ISSR primeri seçilmiştir. Bu beş primer kullanılarak gerçekleştirilen PCR sonrası elde edilen ürünler etidyum bromür ile boyandıktan sonra UV transilluminator jel görüntüleme cihazında görüntülenmiştir. Görüntülenen bant profillerinin 1/0 skorlanması sonucu elde edilen veriler analiz edilmiştir. Çalışmamızda üç farklı konsantrasyonda dört farklı bor tuzu (borik asit, sodyum perborat, sodyum metaborat ve disodyum oktaborat) bor mikroelement kaynağı olarak kullanılmış olup, kontrol grubu ile kıyaslandığında 3mg/l borik asit ve 5mg/l sodyum perborat uygulamalarında oluşan gövde sayılarında bir artış görülürken, 5mg/l disodyum oktaborat uygulamasının da gövde uzaması üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Eksplant kaynağı olarak meristem dokuları kullanılan Anadolu Sığlası bitkilerinin in vitro rejenerasyonu sonrası sürgünlerinden izole edilen DNA'lar kullanılarak gerçekleştirilen ISSR PCR reaksiyon analizlerinde, 5mg/l disodyum oktaborat uygulama sonrası en düşük (%30,77), 1 mg/l borik asit uygulama sonrası ise en yüksek (%49,45) oranlarda polimorfizm belirlenmiştir.