Resmi ve özel ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin proaktif davranış sergileme düzeyleri ile özyeterlik algıları arasındaki ilişkinin analizi

Bu araştırmanın amacı, resmi ve özel ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin proaktif davranış sergileme düzeyleri ile öğretmenlerin özyeterlik algıları arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Malatya ili Yeşilyurt ve Battalgazi ilçelerinde bulunan 51 resmi okuldan 1924, 22 özel okuldan 408 öğretmen olmak üzere toplam 2332 ortaokul öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada küme örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Örneklem 422 öğretmenden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak Tschannen-Moran ve Hoy (2001) tarafından geliştirilen ve Türkçeye Çapa, Çakıroğlu ve Sarıkaya (2005) tarafından uyarlanan "Öğretmen Özyeterlik Ölçeği", Kanten (2012) tarafından literatürdeki dört ayrı çalışmadan (Marler, 2008; Yi, 2009; Bolino, 2009; Belschak ve Hartog, 2010) derlenerek Türkçe'ye uyarlanan "Proaktif Davranış Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde, resmi ve özel ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin proaktif davranış sergileme düzeyleri ile öğretmenlerin özyeterlik algı düzeylerini belirlemek için aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Araştırmada veriler normal dağılım göstermektedir. Resmi ve özel ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin proaktif davranış sergileme düzeyleri ile öğretmenlerin özyeterlik algılarının bazı bağımsız değişkenlere (cinsiyet, branş, mesleki kıdem, mezun olunan okul türü, en son bitirilen yükseköğretim programı) göre anlamlı farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amacıyla t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA); aralarındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla Pearson korelasyon analizi yapılmıştır. Araştırmanın bulgularına göre, resmi ve özel ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin proaktif davranış sergileme düzeyleri ile özyeterlik algıları resmi okullarda "yüksek" düzeyde, özel okullarda "çok yüksek" düzeydedir. Ortaokul öğretmenlerinin proaktif davranış sergileme düzeyleri ve özyeterlik algıları okul türüne göre anlamlı farklılık göstermektedir. Bu farklılık özel okul lehinedir. Resmi ve özel ortaokul öğretmenlerinin proaktif davranış sergileme düzeyleri; cinsiyet, branş, mesleki kıdem, mezun olunan okul türü, en son bitirilen yüksek öğretim programı değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Resmi ve özel ortaokul öğretmenlerinin özyeterlik algıları; cinsiyet ve mesleki kıdem değişkenlerine göre anlamlı farklılık göstermemektedir. Branş değişkeni açısından Güzel sanatlar ve spor branşından öğretmenlerle, Matematik ve Fen branşından öğretmenlerinin arasında Güzel sanatlar ve spor branşından öğretmenler lehine anlamlı farklılık vardır. Mezun olunan okul türü değişkenine göre resmi ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin özyeterlik algıları arasında anlamlı farklılık vardır. Bu farklılık, resmi ortaokullarda görev yapan eğitim fakültesi mezunları lehinedir. Mezun olunan okul türü değişkenine göre, özel ortaokullarda görev yapan öğretmenler arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Resmi ve özel ortaokullarda görev yapan öğretmenler arasında mezun olunan okul türü değişkeni açısından resmi ortaokullarda görev yapan öğretmenler lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Resmi ve özel ortaokul öğretmenlerinin proaktif davranış sergileme düzeyleri ile özyeterlik algıları arasında pozitif yönlü ve orta düzeyde anlamlı bir ilişki görülmüştür. Araştırmanın son bölümünde, ulaşılan sonuçlar dikkate alınarak çeşitli öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Proaktiflik, Proaktif Davranış, Özyeterlik, Öğretmen Özyeterlik Algısı.