Suriyeli mülteci ergenlerde psikolojik sağlamlığın gelişmesinde mizahın rolü

Mülteci ruh sağlığı uzun zamandır problem-odaklı yaklaşımla psikopatoloji semptomlarının varlığı ya da yokluğu üzerinden değerlendirilmektedir. Oysa ki, psikolojik sağlamlık çerçevesi, risk altındaki bireylerin ruh sağlığı konusunda güçlü-yönlere odaklanarak bir paradigma değişikliği önermektedir. Bu sebeple, bu araştırmanın temel amacı Suriyeli mülteci ergenlerin ruh sağlığını anlamak için psikopatoloji ve psikolojik sağlamlığı bir arada incelemek ve mizahın bu ilişkideki rolünü bulmaktır. Alanda yapılmış çalışmalara binaen, bu araştırmada da mizahın olumlu ve olumsuz yönlerini bir arada ele alan mizah tarzları modeli tercih edilmiş ve bu modelin psikolojik sağlamlık ve psikopatoloji problemleri üzerindeki uzantıları incelenmiştir. Mizah tarzları modeli, mizahı olumluluk/olumsuzluk ve kendine/diğerlerine yönelik olma üzerinden sınıflandırmaktadır. Bu çalışma kapsamında İstanbul'daki devlet okulları ve geçici eğitim merkezlerinde öğrenim gören 506 Suriyeli mülteci ergene mizah, psikolojik sağlamlık ve psikopatoloji semptomlarını ölçen bir set uygulanmıştır. Revize Edilmiş Çocuk Olayların Etkisi Ölçeği (CRIES-8), Depresyon-Anksiyete-Stres Skalası (DASS-21), Mizah Tarzları Ölçeği (MTÖ) ve Revize Edilmiş Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği (ÇGPSÖ-R) bu araştırmada kullanılan öz bildirime dayalı ölçeklerdir. Travma ile ilişkili psikopatolojilerin belirleyicilerini bulmak için tanımlayıcı istatistik, tek yönlü çok değişkenli varyans analizi, Pearson korelasyon analizi, kısmi korelasyon ve hiyerarşik çok değişkenli regresyon analizi sonuçlarından faydalanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre yaşın psikopatoloji semptomlarını belirleme üzerinde anlamlı bir etkisi vardır, fakat cinsiyete göre bir fark gözlemlenmemiştir. Aynı zamanda düşük olumsuz mizahın ve yüksek psikolojik sağlamlığın düşük psikopatoloji semptomlarını tahmin ettiği gözlemlenmiştir. Bu araştırma mülteci ruh sağlığını anlamak için psikolojik sağlamlık çerçevesinin özgün bir bakış açısı sunduğunu öneren çalışmaları desteklemektedir. Buna ek olarak, çok boyutlu bir yapısı olan mizahın da hem psikolojik sağlamlık hem de psikopatoloji ile etkileşimde olduğu önerisi desteklenmiştir. Özellikle mizah tarzları ölçeğinde kültüre bağlı farklılıkları olduğu gözlemlendiğinden, bu alanda kültür odaklı çalışılması önerilmektedir.