Roma Hukukunda tüketim ödüncü sözleşmesi (Karz akdi-mutuum)

Çalışma konumuzu oluşturan mutuum, Roma'da günümüzdeki tüketim ödüncü sözleşmesine karşılık gelen sözleşmedir. Günümüz hukukundaki pek çok kavram ve kurumda olduğu gibi tüketim ödüncü sözleşmesi üzerinde de Roma Hukukunun önemli etkileri görülmektedir. Roma Hukukunda mutuum real sözleşme niteliği taşımakta idi, yani sözleşmenin kurulabilmesi için tarafların tüketim ödüncü sözleşmesi yapmak üzerinde anlaşmaları yanında ödünç konusu paranın veya diğer mislî malın mülkiyetinin ödünç alana devredilmesi de gerekmekteydi. Günümüz hukukunda ise tüketim ödüncü sözleşmesi rızaî bir sözleşmedir, sözleşmenin kurulmuş sayılması için tarafların anlaşması yeterlidir. Sözleşmenin tanımında görülen benzerlik, sözleşmenin kural olarak faizsiz olması gibi özellikler ise Roma Hukukundan bugüne taşınmış özelliklerdir. Ödünç sözleşmesi İtalya, Fransa, Hollanda gibi ülkelerde halen real sözleşme olarak düzenlenmişken, ülkemizde, İsviçre, Almanya ve Avusturya'da ise rızaî sözleşme niteliği taşımaktadır. Özellikle mutuum'un yapısında tarihsel süreç içerisinde meydana gelen değişimin incelenmesi, bu konuda günümüz hukukunda farklı ülkelerdeki farklı yaklaşımların anlaşılmasında yararlı olacaktır. Dört bölümden oluşan çalışmamızın birinci bölümünde mutuum kavramına, kavramın kökenine ve bu sözleşmenin ne şekilde ortaya çıkmış olabileceğine yönelik görüşlere ve tartışmalı bir konu olan nexum'a değinilmiştir. İkinci bölümde mutuum'un unsurları, Roma sözleşmeler sistemindeki yeri, taşıdığı diğer özellikler ve amacı ele alınmıştır. Üçüncü bölümde mutuum'un özel türleri incelendikten sonra son bölümde Roma Hukukunda uygulanmış farklı yargılama usullerinde mutuum için tanınmış hukukî korumalara değinilerek konu Roma Usul hukuku bakımından da değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mutuum, Nexum, Tüketim Ödüncü Sözleşmesi, Real Sözleşme, Condictio.