Rusya Tarihi (Topkapı Sarayı Kütüphanesinde 627 numarada kayıtlı) adlı eserin metin transkripsiyonu ve tahlili

1682 yılında kardeşi V. İvan ile birlikte tahta çıkan I. Petro, 1696 yılında İvan'ın vefatının ardından, 1725 yılına kadar Rusya İmparatorluğu'nu yönetmiştir. Rusya İmparatorluğu'nun modernleşmesi ve batılılaşması yönünde kendinden önce yapılan girişimleri sistemli bir şekilde devam ettirerek geliştirmiş ve uygulamaya koymuştur. Avrupa'ya elçiler göndermiş hatta kendisi de bu heyetlere dâhil olarak batıdaki gelişmeleri bizzat yerinde görme fırsatı bulmuştur. Çar Petro döneminde yapılan reformların amacı Rusya'yı Avrupa standartlarında bir devlet haline getirmekti. Ancak bu dönemde yapılan yenilikler Rus halkının katılımı olmadan, zorla yapılan radikal reformlardı. Bu reformlar ile Rus toplumunun Avrupa halkları ile uyum sağlaması amaçlanmıştır. Ülkesini gerek toplumsal gerekse siyasi anlamda uçlara ulaştırmayı amaçlayan Çar Petro bu emellerini gerçekleştirmek için iktisadi ve ticari faktörlerin Rusya aleyhinde olması gerektiğinin farkına varmıştı. Bu bağlamda Çar Petro, sıcak denizlere açılması gerektiğinin farkındaydı. Ancak Rusya Devleti, kuzeyde buzullarla kaplı denizler, güneyde ise Osmanlı Devleti'nin kontrolü altında olan Karadeniz arasında sıkışmış bir konumdaydı. Açık denizlere ulaşabileceği, ticaret yapabileceği uygun bir limanı yoktu. Çar Petro'nun açık denizlere ulaşabilmesi için yaptığı ilk icraat Azak kalesini kuşatmak oldu. 1695 yılında kuşatılan Azak Kalesi 1696 yılında teslim alındı. 1700 yılında Osmanlı Devleti ile Karlofça'da yapılan Barış Anlaşması ile Azak kalesi Rus hâkimiyetine girdi ve Osmanlı Devleti ile iki yıllık ateşkes imzalandı. Bu ateşkesin ardından Petro yönünü Baltık ülkelerine çevirmiş 1709 yılında Poltova Muharebesi'nde İsveç Kralını mağlup etmiştir. Bu mağlubiyetin ardından İsveç Kralı, Osmanlı Devleti sınırında bulunan Bender Kalesi'ne sığınmıştır. İsveç Kralını takip eden Rus ordusu, Osmanlı sınırını geçerek tahribata yol açmıştır. İsveç Kralının Osmanlı Devleti'ne sığınma talebi ve Rus ordusunun sınırdaki tecavüzleri, yeni bir Osmanlı - Rus savaşına neden olmuştur. 1711' de Osmanlı Ordusu Prut Nehri kıyısında Rus ordugâhını kuşattı. Petro, Osmanlı Devleti'ne görüşme talebi sunarak anlaşma yoluna gitmek istiyordu. Baltacı Mehmet Paşa'nın yeniçerilere karşı olan güvensizliği nedeni ile görüşme talebi kabul edildi ve taraflar arasında Prut Antlaşması imzalandı. Bu anlaşma sonucu Azak kalesi tekrar Osmanlı Devleti kontrolüne geçmiştir. Osmanlı Devleti yapılan Prut Anlaşmasının ardından Çar Petro bütün ilgisini önce kuzey ülkelerine ardından İran coğrafyasına yöneltmiştir. 1722 yılında Hazar bölgesini kuşatan Çar Petro Rusya tahtında kaldığı süre boyunca, gerek kuzeyinde bulunan devletler gerekse güneyindeki Osmanlı ve İran Devleri ile devamlı münasebet halinde olmuştur. Neredeyse bütün ömrünü Rusya İmparatorluğu'nun aktif bir devlet olmasına adayan Çar Petro 1725 yılında hayata gözlerini yummuştur. Anahtar Sözcükler: Çar Petro, Osmanlı Devleti, Rusya Devleti