Sağduyu ve hukuk

Bu çalışmada, sağduyu kavramının felsefe tarihindeki yeri ve kavramın hukukla ilişkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sağduyu, içinde yaşadığımız dünya ile ilgili çok temel, doğruluğundan şüphe edilmeyen kabullerimizi ifade eder. Kavramın birinci boyutu içe bakış ve sağlam muhakemeyi ifade eden aklıselimdir. İkinci boyutu ise ortak ve yaygın kabullerimizi ifade eden hissi müşterektir. Bu kavram, Aristoteles öncesi filozoflarda adı konmamış bir şekilde bulunur. Onların sağduyuya karşı bakışı genellikle olumsuzdur. Aristoteles bugünkü anlamda olmasa da sağduyu terimini ortaya koymuş, metinlerinde sistematik olmasa da sağduyu başvurularında bulunmuştur. Ortaçağda da sağduyu, genellikle bir içe bakış olarak tezahür etmiş ancak Aristoteles'in artan etkisiyle hissi müşterek alanı daha görünür hale gelmiştir. Modern dönemde sağduyu felsefeleri büyük bir canlılık kazanmış, rasyonalist gelenek onu aklıselime eşitlerken empirist gelenek hissi müşterek zeminine öncelik vermiştir. Pragmatist gelenekle başlayan eleştirel sağduyuculuk ise sağduyuya yepyeni bir boyut kazandırmış, onu hem vazgeçilmez bir zemin, hem de eleştirilerek ıslah edilen bir bilgi türü olarak konumlandırmıştır. Bu dönemde aklıselim ve hissi müşterek aynı anlamda kullanılmaya başlanmıştır. Hukukun sağduyu ile ilişkisine baktığımızda aklıselim ile hissi müştereğin iç içe geçtiği görülmektedir. Hukukun sağduyu ilkeleri olan hukukun genel prensipleri normatif karakteri ile hem bir hukuk kaynağı hem de hukukun ölçüsüdür. Örf ve âdet hukuku kuralları ise bu denli normatif olmasa da daima kanunun göz önünde bulundurduğu tamamlayıcı bir sağduyu zemini olarak karşımıza çıkmaktadır. Hukuk normunun yorumlanması başlı başına bir sağduyu faaliyetidir. Bütün yorum metotları sağlıklı bir soruca uluşabilmek için sağduyuya başvurmalıdır. İspat hukukunda sağduyunun rolü oldukça belirleyicidir. Geçmişte yaşanan bir olaya ilişkin maddi gerçeğe ulaşırken en büyük yardımcımız, sağduyu ilkeleridir. Bunlar yargılamada hayat tecrübeleri, analoji, abdüksiyon ve vicdani kanaat olarak tezahür etmektedir. Anahtar Kelimeler: Sağduyu, aklıselim, hukuk metodolojisi, hukuk, epistemoloji