Sağlığı geliştirme modelleri ile yapılan hemşirelik girişimlerinin yoksul kadınların meme ve serviks kanserine yönelik erken tanı davranışlarına etkisi

Amaç: Bu çalışma yoksul kadınların meme ve serviks kanserini erken dönemde tanılamaya yönelik davranışlarında engelleyici faktörleri belirlemek, kadınların her ay düzenli kendi kendine meme muayenesi yapmasını, klinik meme muayenesi yaptırmasını, mamografi çektirmesini ve pap smear testi yaptırmasını sağlamak amacıyla yapılmıştır.Yöntem: Araştırma iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşama, yoksul kadınların erken tanı davranışlarında engelleri belirlemek için yapılan kalitatif çalışmadır. Meme kanseri için 40 kadın, serviks kanseri için 27 kadın ile görüşülmüştür. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme formu ile toplanmıştır ve içerik analizi metoduyla analiz edilmiştir. İkinci aşama, Sağlık İnanç Modeli ve Sağlığı Geliştirme Modeli kullanılarak 50 deney ve 50 kontrol grubu olmak üzere toplam 100 yoksul kadın üzerinde yapılan yarı deneysel bir çalışmadır. Verilerin değerlendirilmesinde; Sosyo-Demografik Özellikler Bilgi Formu, Sağlık İnanç Modeli Ölçeği, Öz-Etkililik Ölçeği, Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği II-Sağlık Sorumluluğu Alt Boyutu, Önceki Davranışlarla İlişkili Bilgi Formu kullanılmıştır.Bulgular: Meme kanserine yönelik olarak yapılan odak grup görüşmelerinden elde edilen veriler, bireysel tutum ve inançlar, sağlık hizmetlerinin sunumu ve kültürel faktörler temaları altında incelenmiştir. Serviks kanseri erken tanısına yönelik algılanan engellere ilişkin yapılan odak grup görüşmelerinden elde edilen veriler, bilgi eksikliği, bireysel tutum ve davranışlar ve sağlık hizmetlerinin sunumu temaları olarak belirlenmiştir. Yapılan girişimler sonrası deney grubundaki yoksul kadınların kendi kendine meme muayenesi ve klinik meme muayenesi yaptırma oranlarında fark varken, mamografi çektirme ve pap smear testi yapma oranlarında fark saptanmamıştır.Sonuç: Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda yoksul kadınlarda meme ve serviks kanseri erken tanı davranışlarının geliştirilmesi için sağlık inanç modeli ve sağlığı geliştirme modelinin kullanıldığı girişimlerin planlanması, ayrıca kadınların erken tanı davranışlarında bulunmama nedenleri arasında en önemli etmenin bilgi eksikliği olması nedeniyle, sağlık eğitimlerinin yaygınlaştırılması önerilmektedir.Anahtar Sözcükler: Meme ve serviks kanseri, erken tanı, yoksulluk, hemşirelik.