Sağlık hizmetlerine erişimin önündeki engeller (barrıers to access to care evaluatıon; Bace) ölçeğinin Türkçe çevirisinin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi

Giriş ve Amaç: Üniversiteye adım atan gençler, yeni bir hayata başlama, gelişim dönemlerine ait özellikler ve bu dönemin gelişim görevleri, yeni bir eğitim sistemine girişle ilişkili zorluklar ve maddi sıkıntılar gibi nedenlerle, bu yeni sisteme uyum sağlamada zorluklar yaşayabilmektedirler. Bu gençleri yeni bir yaşam ortamı, eğitim süreci ile ilgili zorlanmalar ve sosyal ortam açısından birçok değişiklikler beklemektedir. Bazı öğrenciler bu değişikliklere kolayca uyum sağlayabilirlerken, kimileri ise zorlanabilmektedir. Sonuçta, mutlaka yaşayacakları bir uyum süreci söz konusudur ve bu süreçte okul ortamı ve sosyal çevredeki olanakların farkına varabilen ve daha iyi uyum sağlayabilenler, daha iyi gelişme gösterebilmektedir. Bu konuda üniversitelerimiz tarafından yapılabilecek çalışmaların, öğrencilerin uyum sürecini kolaylaştıracağı bilinse de ülkemizde bu tür uygulamalar henüz istendik düzeyde değildir. Dolayısıyla birçok yenilikle karşı karşıya olan bireylerin, bu süreçte kimi sorunlar yaşamaları normal karşılanabilir (42). Ancak öğrenciler, yaşadıkları sorunlar için anne-baba, yakın arkadaşlar gibi informal destek kaynaklarından destek arama eğilimindedirler. Profesyonel mental sağlık hizmeti (formal), ancak deneme ve başarısızlıklarından sonra söz konusu olmaktadır. Mental sağlık hizmetine erişimin önündeki engeller konusunda, birçok çalışma yapılmıştır. Bunu etkileyen bazı faktörler olarak; problemin tanımlanmasının ve değerlendirilmesinin yetersizliği, psikolojik ilişkiler, demografik etkenler, sosyal destek ve verilen hizmetlerden kaynaklanan etkenler sorumlu tutulmuştur. Çalışmamızda kullandığımız BACE ölçeği de bu amaçla geliştirilmiş bir ölçektir ve bugüne kadar ülkemizde çevirisi yapılmamış ve kullanılmamıştır. BACE ölçeği, Birleşik Krallık'ta psikiyatri bölümünce oluşturulmuş, 30 maddelik bir ölçektir. Mental sağlık hizmetilerine erişimin önündeki engelleri belirlemeye yönelik ve bir tedavi damgalaması alt-ölçeğini de içeren, 4'lü Likert tipi bir ölçektir. Çalışmamızda, mental sağlık hizmetlerine erişimin önündeki engelleri belirlemeye yönelik destek sağlayabileceğini düşündüğümüz BACE ölçeğinin Türkçeleştirilmiş halinin psikometrik özelliklerini belirlemeye çalıştık. Gereç ve Yöntem: Türkçeleştirdiğimiz BACE ölçeği ve Kişisel Bilgi Formundan oluşan nihai anketimiz, 2016-2017 eğitim-öğretim yılında, Tıp Fakültesi ile Fen ve Edebiyat Fakültesinde eğitim görmekte olan 662 öğrenciye uygulandı ve 615 öğrencinin anketleri değerlendirmeye alındı (47 form eksik veriler nedeniyle çıkarıldı). Uygulamadan 1 ay sonra, aynı sınıflarda 225 öğrenciye anket formu tekrar uygulandı. Anket çalışması bulgularından hareketle, BACE ölçeğinin Türkçe çevirisinin psikometrik özellikleri belirlendi. Sonuç ve Öneriler: Mental sağlık hizmetine erişimin önündeki engellerin belirlenmesine yönelik çalışmalar, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de bu konudaki araştırmalarda son yıllarda öne çıkmaktadır. Biz de çalışmamızda, BACE ölçeğini Türkçe'ye kazandırmaya çalıştık. Türkçeleştirilmiş haliyle, 615 katılımcının anket formlarının analizinde, ölçeğin güvenirliği iyi ancak geçerliği yeterince güçlü değildi. Ancak üniversite öğrencilerine uyguladığımız ölçeğin, bu uygulama grubuna ait kısıtlılıkları da göz ardı edilmemelidir. Mental sağlık hizmetlerine erişimin önündeki engelleri, özellikle de damgalama-ilişkili engelleri belirlemeye yönelik güçlü yönleri olan bu ölçeğin, ileride farklı gruplarda yapılacak çalışmalarla yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Psikometrik özelliklerin belirlenmesi aşamasında online uygulama ile kullanılan ölçeğin, bu kullanım şekliyle ileride yapılacak çalışmalarda yeniden değerlendirilebileceği ve psikometrik özellikleri hakkında yeni kanıtlar bulunabileceği yönünde olumlu düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Üniversite öğrencileri, mental sağlık, mental sağlık hizmetleri, mental sağlık hizmetlerine erişim, mental sağlık hizmetlerine erişimin önündeki engeller, BACE ölçeği