Saîd Havvâ ve el-Esâs fi't-Tefsîr'i

Saîd Havvâ, 1935-1989 tarihleri arasında Suriye'de yaşamış, Amman'da vefat etmiş bir müfessirdir. Suriye'deki İhvân-ı Müslimîn teşkilatına mensup bir âlim olan Havva, el-Esâs fi't-Tefsîr adlı Tefsiriyle meşhurdur. Bu tefsirini çoğunlukla İbn Kesîr, Nesefî, Âlûsî ve Seyyid Kutub'un kaleme aldığı tefsirleri esas alarak kaleme almıştır. Saîd Havvâ, tefsirini Kur'ân konularının bütünlüğü nazariyesini ispatlamak ve Kur'ân mesajlarını İslâmî davet çalışmalarında çağın idrakine en etkili biçimde sunmak amacıyla modern bir üslupla kaleme almıştır. el-Esâs, üslûbu itibariyle hem ortalama kültür seviyesine sahip okuyucu kitlesine hem de Kur'ân ilimlerinde derinleşmiş olanlara aynı anda hitap eden yönüyle temayüz etmektedir. el-Esâs'ta ele alınan konuların kısa, öz ve yalın biçimde işlendiği görülmektedir. Saîd Havvâ, tefsirinde Kur'ân'da konu bütünlüğü nazariyesi ile Kur'ân'da konu dağınıklığı olmadığını ispat etmeye gayret etmiştir. Ona göre kaleme aldığı el-Esâs adlı tefsiri, bu nazariyesi Kur'ân'ın geneli etrafında işleyen ilk eser olma özelliğini taşımaktadır. Bu teze göre, Fatiha Sûresi, Kur'ân'ın önsözü, Bakara Sûresi ise Kur'ân'ın özü, özeti ve esasıdır. Yani bütün sûrelerin Bakara Sûresi'nde anlam eksenleri vardır. Buna göre Kur'ân'ın her bir Sûresi'nin, Bakara süresinde özü ve esası vardır. Saîd Havvâ, el-Esâs fi't-Tefsîr'i, dirâyet yöntemiyle kaleme almıştır. Tefsirini Kur'ân'ın konu bütünlüğü nazariyesi etrafında şekillendiren müellif, çağımızda kapsamlı eser okumaya fırsat bulamayan kesimlerin, tefsir okuma ihtiyacını karşılamak için başlıklandırarak telif etmiştir. Ayet lafızlarının harfi manalarını merak edenler için harfî tefsîr bölümünde özlü bilgi; Kur'ân mesajlarının ilmi detaylarına hâkim olmak isteyenler için ise tamamlayıcı bilgi başlığıyla ayrıntılı etüd çalışmalarında bulunmuştur. Saîd Havvâ, el-Esâs'ta Kur'ân konularının birbirinden kopuk ve ilişkisiz olduğu iddialarını, bütün Kur'ân pasajları bağlamında mevzuları ayrıntılı şekilde ele alarak çürütmektedir. Bu çalışmasının vücut bulmasında etkin rol oynayan diğer bir unsur ise Müslümanların yeniden diriliş mefkûresidir. Saîd Havvâ'nın bu vesileyle sunduğu en çarpıcı çözüm önerisi, Kur'ân'ı sağlıklı anlama ve yorumlama becerisinin tüm İslâmî kesimlerde edinilmesi zorunlu bir ödev haline getirilmesi şeklinde özetlenebilir. Müteşâbih ayetler konusunda Selef âlimlerinin görüşlerini tercih eden Havva, hurûf-ımukattaayı Kur'ân konularının bütünlüğü nazariyesinde anahtar roldeki şifreler olarak görmektedir. Havvâ, İsrailiyat haberlerini Kur'ân'ın temel ilke ve esaslarına aykırı olmamak koşuluyla sadece konunun daha da iyi anlaşılmasını sağlamak için eserine almıştır. Aynı şekilde müellifimize göre İ'cazu'l-Kur'ân konusu, günümüz kitlelerinin en çok ihtiyaç duyduğu mevzudur. Ona göre Kur'ân'da nesh çok az yerde ve o günün koşulları uyarınca vulu bulmuştur. Anahtar Sözcükler Saîd Havvâ, el-Esâs fi't-Tefsîr, Kur'ân'da konu bütünlüğü, tefsîr, İhvân-ı Müslimîn, dava ve aksiyon ekolü, Suriye, tefsîr metodolojisi.