Satır arası Kur'an tercümesi Çankırı nüshasının edisyon kritiği ve kırâat farklılıkları açısından incelenmesi (3-57. varaklar arası)

Arapça bilmeyen kimselerin Kur'an'ı daha iyi anlamalarına imkân tanıyan tercümeler, aynı zamanda ilmî ve kültürel birikimin aktarılmasında da önemli bir görev üstlenmektedir. Satır arası nüshalar ise tercüme türlerinden biri olarak değerlendirilmekte ve kelime aktarımını esas almaktadır. Bu çalışmanın temelini, Hacı Evliya Efendi'nin kütüphanesinde bulunmuş olan satır arası Kur'an tercümesi oluşturmaktadır. Her ne kadar eser doğrudan ona ait olmasa da kütüphanesinde bulunması önem taşımaktadır. Eserin müellifi ve istinsah tarihi kesin olarak tespit edilememektedir. Ancak yazı stili, dil özellikleri ve kullanılan malzeme gibi hususlar dikkate alındığında nüshanın 16. yüzyıla ait olduğu kanaati öne çıkmaktadır. Bu döneme ait satır arası tercümelerin büyük kısmı günümüze ulaşmamıştır. Eser, mevcut satır arası tercümelerle karşılaştırılabilse de 16. yüzyıla ait olduğu düşünüldüğünde aynı döneme tarihlenmiş ve akademik olarak incelenmiş bir nüsha bulunmamaktadır. Bu yönüyle çalışma konusu olan nüsha hem özgün hem de kıymetli bir örnek olarak öne çıkmaktadır. Âyetlerdeki Osmanlıca kelimeler latinize edilmiştir. Ayrıca âyetlerde tespit edilen ferşî kırâat farklılıkları incelenerek, eserin kırâat anlayışının belirlenmesi amaçlanmıştır. Böylece, kırâat farklılıklarının tercümeye yansımaları ortaya konulmuştur. Araştırmada yöntem olarak, öncelikle nüsha üzerinde edisyon kritiği yapılmış, ardından âyetlerin Arapça metni ile meali verilmiştir. Osmanlıca kelimelerin karşılıkları ise parantez içinde gösterilmiştir. Daha sonra ferşî kırâat farklılıkları, klasik kırâat kaynakları ve çağdaş akademik literatür ile değerlendirilmiştir. Böylece nüshanın, Bakara Sûresi'nde ferşî kırâat farklılığı bulunan âyetlerdeki kırâat anlayışı tespit edilmiştir. İnceleme neticesinde, nüshanın genelinde Âsım kırâatinin Hafs rivayeti esas alınmakla birlikte, bazı âyetlerde diğer kırâat imamlarına ait ferşî farklılıkların da yer aldığı belirlenmiştir. Bu durum, Satır arası tercümede dönemin yaygın kırâatine bağlı kalındığını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Kırâat, Kur'ân-ı Kerîm, Satır Arası Tercüme, Hacı Evliya Efendi, Bakara Sûresi.