Sıdki'nin Hikaye-i Ucube vü Mahcube adlı eseri ve eserdeki eğitimle ilgili unsurların tespiti

Eski Türk Edebiyatında şiir geleneği gibi nesir geleneği de yüzyıllar içindegelişim göstermiştir. Mensur eserler içinde hikâye türü, bu gelişim çizgisinin önemlibir yerindedir. Gelenek dâhilinde birçok hikâye külliyatı oluşturulmuş, çeşitlitekniklerle mensur hikâyeler yazılmıştır. Üzerinde çalışma yaptığımız bu eser, Sıdkûmahlaslı Seyyid Ahmet bin Hasan Bâlû tarafından ?Hikâye-i Ucûbe vü Mahcûbe?adıyla XVI. yüzyılda Farsçadan Türkçeye çevrilmiştir. Çerçeve hikâye tekniği ileyazılan eser dokuz günlük zaman dilimini kapsamaktadır. Her gün bir bölüm açılmış,her bölümde iki hikâye anlatılmıştır. Yazar hikâyeleri adlandırmakla okuyucununisteğine göre bir hikâye seçip okumasını da hedeflemiştir.Eserin Türkiye'deki kütüphanelerde dört, yurtdışındaki kütüphanelerde birolmak üzere toplam beş yazma nüshası tespit edilmiştir. Bu çalışmanın amaçlarındanbiri de eserin tenkitli metnini ortaya koyabilmektir. Matbu nüshası 1965'te Tahran'dabasılan eser, bugün de okunan ve bilinen bir eser niteliğindedir. Hikâyeleri Farsçadançeviren Sıdkû, eserin orijinaline çoğu yerde sadık kalmasına rağmen son bölümdekiiki hikâyeyi çevirmemiştir. Eserde adalet, dürüstlük, cömertlik, yiğitlik, ağırbaşlılıkvb. adı altında başlıklar açılmış; bu vasıflara sahip kişiler özendirilmiştir.Sıdkû, eseri oluşturma sebebini insanlığa bir katkıda bulunmak olarak niteler.Hikâyelerde ideal bir insan modeli sunmaya çalışan yazar, ahlaki bir eğitim amacıgütmektedir. Bu amaç için sıkıcı bir nasihat dili kullanmaz. Seçtiği sıfatlarlaokuyucuyu kendiliğinden iyiye yönlendirir. Hikâyelerin bütününde ortak bir yapıkurgulayan yazar, tüm hikâyelerde hile yapan kötü karakteri cezalandırırken övdüğüvasıflardaki iyi karakteri ödüllendirir. Yer yer dinû ve manzum alıntılar yaparakhikâyeleri temellendirir, okuyucu üzerinde etkisini arttırır. Ayrıca hikâyelerde,günlük hayatta karşılaşılan tipler ve meslek gurupları rol almaktadır. Günlükhayattan kopuk olmayan bu hikâyelerin yöneticilere de ders verici nitelik taşımasıeseri bir nevi siyaset-nâme olarak düşündürmektedir.Hikâye-i Ucûbe ve Mahcûbe, Eski Türk Edebiyatında hikâye anlatmageleneğinin bir parçası olarak önemli bir yere sahiptir.