Seferihisar bölgesi lise ikinci sınıf öğrencilerinin beslenme alışkanlıklarının ekolojik kuram ile değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışma, İzmir ili Seferihisar ilçesine bağlı devlet okullarında okuyan 10.sınıf öğrencilerin beslenme alışkanlıklarını belirlemeyi ve Ekolojik Kuram çerçevesinde öğrencilerin beslenme alışkanlıklarıyla ilişkili faktörleri saptamayı amaçlamaktadır. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma, İzmir ili Seferihisar ilçesinde 2018 yılında devlet liselerinde eğitim gören 10. sınıf öğrencilerin tamamını içeren, kesitsel tipte bir çalışmadır (N: 392). Çalışmaya 344 öğrenci katılmıştır (%87,7). Öğrencilerin beslenme alışkanlıkları bağımlı değişkendir. Beslenme alışkanlıkları değişkeni Arıkan ve ark. tarafından Türkçe'ye uyarlanmış olan Adolesanların Beslenme Alışkanlıkları Kontrol Listesi (ABAKL) ölçeği ile değerlendirilmiştir. Öğrencilerin beslenme alışkanlıkları ile ilişkili etmenler Story ve ark. (2002, 2008) tarafından geliştirilen Ekolojik Kuram çerçevesinde değerlendirilmiştir. Ekolojik Kuram'ı oluşturan bireysel faktörler (sosyo-demografik ve ekonomik özellikler, var olan sağlık durumları ve alışkanlıkları), sosyal çevreler (aile, arkadaşlar), fiziksel çevreler (ev, okul ve çevresi, restoranlar) ve makro-düzey çevreler (okul politikaları, medya ve reklam) bağımsız değişkenlerdir. Çalışmanın verileri SPSS 22.0 paketi programı kullanılarak değerlendirilmiş olup, p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir. İkili karşılaştırmalarda Student t testi, one-way Anova ve çok değişkenli karşılaştırmalarda lineer regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan öğrencilerin %52'si kız, %48'i erkektir. Öğrencilerin yaş ortalaması 15,17±0,43'tür. Çalışma grubunun ABAKL skoru 10,6±3,95'tir. Ailesi ile yaşayan, diyet yapan, beslenme bilgi düzeyi yüksek olan, ekran aktivitelerine daha az maruz kalan, ebeveynleri tarafından beslenme konusunda yönlendirilen, evinde düzenli meyve-sebze bulunan, okul kantini ve çevresinden abur cubur gıdalar satın almayan, reklamı yapılan gıdaları tüketmeyen ve okulunda sağlıklı beslenmeyi teşvik edici afiş, poster bulunan öğrenciler daha sağlıklı beslenmektedir. Beslenme bilgi düzeyi, okulda arkadaşların tükettiği gıdaları tüketme durumu, okul kantininden abur cubur gıdalar satın alma durumu, okulda sağlıklı beslenmeyi teşvik edici afiş, poster bulunma durumu ve reklamı yapılan gıdaları tercih etme durumu lineer regresyon analizi sonucunda istatistiksel açıdan açıklayıcı bulunmuştur (p<0,05). Ekolojik Kuram'ın öğrencilerin beslenme alışkanlıklarını açıklama düzeyi %44,8 olarak saptanmıştır. Sonuç: Çalışmaya katılan öğrencilerin beslenme alışkanlıkları iyi durumdadır. Öğrencilerin beslenme alışkanlıkları Ekolojik Kuram'ın tüm basamakları ile ilişkilidir. Beslenme bilgi düzeyinin artması sağlıklı beslenme davranışlarını tetikleyici rol oynamaktadır. Özellikle öğrencilerin meyve ve sebzeler hakkında bilgi düzeylerinin artırılması beslenme alışkanlıklarını olumlu yönde etkileyebilir. Bunun için ülke genelindeki tüm okullarda öğrencilere meyve-sebzeler tanıtılıp öğretilebilir, meyve-sebzelerin faydaları anlatılabilir ve okullara meyve saati uygulaması konabilir. Ev, okul ve okul çevresinde sağlıklı besinlerin bulunması, sağlıklı beslenme konusunda ailelerin bilgilendirmesi, okul ve devlet bazında sağlıklı beslenme ile ilgili politikaların uygulanması yapılacak en önemli adımlardır. Sağlığa zararlı, abur cubur gıdaların reklamlarının sınırlandırılması, sağlıklı gıdaların reklamlarının ön plana çıkartılması öğrencilerin beslenme alışkanlıklarının olumlu yönde etkileyebilir. Anahtar kelimeler: adolesan; alışkanlıklar; beslenme; ekolojik kuram