Selçuklu dönem kaynaklarında sultanlara yönelik eleştiriler ve II. Gıyâseddin Keyhüsrev

ÖZET SELÇUKLU DÖNEM KAYNAKLARINDA SULTANLARA YÖNELİK ELEŞTİRİLER VE II. GIYÂSEDDİN KEYHÜSREV Esra TURGUT Tarih Anabilim Dalı Samsun Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temmuz 2025 Danışman: Doç. Dr. Ali KOZAN Bu çalışma, dönem kaynaklarında Selçuklu sultanları ve II. Gıyâseddin Keyhüsrev (1237-1246)'e yöneltilen eleştiriler üzerinden, Selçuklu tarih yazıcılığında 'sefahat' teması etrafında eleştirilen hükümdar algısını ele almaktadır. Nitekim Selçuklu kaynakları, ideal 'gâzi sultan' imgesinin yanında, sefahate düşkün ve yönetimde yetersiz oldukları gerekçesiyle sultanlara yönelik eleştirel bir söylem de kullanmaktadır. Kaynaklardaki tenkitsel rivayetler, hükümdarların özel yaşantılarındaki zaafların ve pasif yönetim anlayışlarının devletin zayıflamasına sebebiyet verdiği iddiasını taşımaktadır. Bu bağlamda ilk Türk-İslâm devri, Karahanlı, Gazneli, Büyük Selçuklu hükümdarları ile Irak, Kirman, Suriye ve Türkiye Selçuklu meliklerinden bir kısmı eleştirilen hükümdar tipinin örnekleri arasında gösterilmektedir. Kaynaklarda bu geleneğin bir uzantısı ve ideal hükümdar tipine aykırı olarak sunulan 'sefih sultan' imgesinin belirgin örneği ise II. Gıyâseddin Keyhüsrev'dir. Hükümdarlığı devrinde gerek devlet adamlarının etkisinde kalması gerek yaşam tarzı gerekse Moğol istilası sürecindeki tavrı nedeniyle sık sık eleştirilerin odağı olmuştur. Bu çalışma, ilk Türk-İslâm devletlerindeki ilgili eleştiri rivayetleriyle birlikte odağına II. Gıyâseddin Keyhüsrev'i alan bir kapsamda hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Selçuklular, II. Gıyâseddin Keyhüsrev, Sefih Sultan, Tarihsel anlatılar, Eleştirel söylem.