Şeyh Galip'in Hüsn ü Aşk'ında medeniyet tasavvuru

Şeyh Galib tarafından yazılan Hüsn ü Aşk, klasik aşk mesnevisi geleneğinin eşsiz örneklerinden biridir. İki âşık arasında geçen beşerî bir aşk hikâyesi olarak tahkiye edilse de aslında tasavvufa intisap etmiş bir sâlikin seyr ü sülukûnu anlatan sembolik bir eserdir. Aynı zamanda olağanüstü varlıkların ve mekânların yer alması sebebiyle fantastik bir hikâye olma özelliğine sahiptir. Fakat klasik aşk mesnevisine aykırı özellikleri, kurgusunun temelini oluşturan şahıs kadrosu ve onların terbiye usulleriyle İslam medeniyetinin temel kaynaklarını sembolize ediyor olması onun sadece klasik bir aşk hikâyesi olmadığını göstermektedir. Tezin amacı, klasik aşk mesnevisi geleneği bağlamında bu geleneğin remiz ve sembolleriyle yazılan Hüsn ü Aşk'ı bir medeniyet tasavvuru olarak okumaktır. İslam medeniyetinin temel kaynakları olan "aşk", "tevhid", "vahiy" kavramları Hüsn ü Aşk'ta şahıs kadrosu; "terbiye" mefhumu ise Mevleviliğin esaslarına dayanan seyr ü sülûk ile simgelenmiştir. Hüsn ü Aşk, Osmanlı Edebiyatı'nın klasik aşk mesnevisi geleneğine armağanıdır. Âşık ile maşuk karakterlerinin aşktaki rollerini değiştirerek Allah'ın mahlûkunda kendi tecellisine âşık olması fikrine dayanan ve bu sufi yaratılış düşüncesini sembolize eden mistik bir ontolojidir. Kâinatı bu nazariyeye göre mânâlandıran eserin aynı zamanda bir medeniyet tasavvuru olduğu görülmektedir.