Seyyidî'nin Şifâü'l-Kulûb adlı Akâid-nâmesi (Tenkitli metin-dizin)

Zengin bir kültürel malzemeyi ihtiva eden edebiyat, milletlerin maddî ve manevî kültürlerini, inanç ve düşüncelerini eserlere aksettirdiği sözlü veya yazılı faaliyettir. Türk edebiyatında da müessirler tarafından sanatsal ve estetik gayelerle yazılmış edebî metinlerin yanı sıra tarihî, dinî, felsefî, ahlâkî vb. sahalarda bilgi vermek maksadıyla manzum veya mensur olarak yazılan eserlere rastlamak mümkündür. Bu eserler içerisinde -kültür tarihimizle ilişkisi göz ardı edilemeyen-ahlâk kitaplarının büyük bir literatüre sahip olduğu yadsınamaz bir gerçektir. XVII. yüzyıl müelliflerinden Seyyidî'nin kaleme almış olduğu "Şifâü'l-Kulûb" adlı eseri de bu konuda telif edilmiş mühim bir eserdir. Seyyidî'nin bu mensûr eserini 122 bölüme taksim ettiği, büyük bir kısmı nesir olmakla birlikte zaman zaman eserinde manzûmelere de yer verdiği gözlemlenmektedir. "Şifâü'l- Kulûb" muhteva açısından bir Müslümanın bilmesi gereken itikadî ve ahlâkî konular hakkında malumât veren bir akâidnâme hüviyetindedir. Seyyidî, XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin bozulmaya başlayan askerî, siyasî, İçtimaî sahalardaki müesseselerin yanı sıra halk arasındaki temel inanç sistemi ve dînî bilgilerine karşı tepki niteliğindeki fikirlerini eserinin temeline bina etmiştir. Daha evvelden İmâm-ı Azam Ebû Hanîfe'nin akâidnâme eserlerinden biri olan Fıkh-ı Ekber' ini Manzûme-i Akâid ismiyle tercüme etmiş olan Seyyidî, kaleme aldığı "Şifâü 'l-Kulûb" adlı eserinde de aynı konuları mensur olarak ifade etmiş ve önceki manzumelerini de eserine almayı ihmal etmemiştir. Hatta iki eser arasında aynı konuların işlendiği kısımlarda Seyyidî, Manzûme-i Akâid adlı eserinden de birkaç beyitlik alıntı yaptıktan sonra "tafsili manzûmemizde mezkûrdur, isteyen ana müracaat itsün" ibâresiyle okuyucuları sözü edilen eserine yönlendirmektedir. Ayrıca bu kaynak eserin haricinde Ömer en-Nesefî'nin Akâid' i, Birgivî'nin Tarikatü'l-Muhammediyye'si ve el-Avâmil'\ gibi temel eserlere başvurmuş ve kimi yerlerde eserin içerisinde bulunan diğer kaynaklarını da isim olarak vermiştir. Yurtiçi ve yurtdışındaki kütüphanelerde tespit edebildiğimiz 26 nüshası mevcut olan eserin nüsha sayısına da bakıldığında devrinde epey ilgi gördüğünü ve müstensihler tarafından mütemadiyen çoğaltıldığı söylenebilir. Giriş ve dört bölümden teşekkül eden tezin giriş bölümünde öncelikle akâidnâme türünün tanımı yapılarak Türk, Arap ve Fars Edebiyatı'nda yazılan akâidnâmeler hakkında bilgiler verilmiş, Şifâü 'l-Kulûb adlı eserin bu akâidnâmeler arasındaki yeri tespit edilmiştir. Birinci bölümde Şifâü'l-Kulûb adlı eserin yazarı Seyyidî'nin hayatı ve eserleri incelenerek birincil ve ikincil kaynaklardan hareketle tarihsel şahsiyeti ortaya çıkarılmıştır. İkinci bölümde XVII yüzyıla damgasını vuran Kadızâdeliler-Sivasîler dinî kavgasının mevcut kaynaklardan tarihsel süreci incelenerek konunun genel çerçevesi özetlenmiş ve Kadızadeliler'in itikadi görüşleri beyan edilmiştir. Üçüncü bölümde eserin muhtevası dil-üslup özellikleri ve dinî yönden incelenerek metinden yapılan alıntılarla izah edilmiştir. Dördüncü bölümde ise tespit ettiğimiz bütün nüshaların tavsifi ve tanıtımı yapılmış, nüshalar arasında değerlendirmelerde bulunularak bir nüsha şeceresi çıkarılmıştır. Ayrıca tenkitli metnin kurulmasında izlenen yöntem verilerek sonrasında tenkitli metin neşri usulüne göre incelediğimiz çevriyazı metin verilmiştir. Çalışmamıza kolaylık sağlaması maksadıyla bir özel isimler ve eserler dizini tertip edilmiştir.