Sheehan sendromlu hastalarda endotel fonksiyonlarının değerlendirilmesi ve growth hormon dışı hormon replasman tedavisinin endotel fonksiyonlarına etkileri

4-ÖZETGİRİŞ ve AMAÇ: Yaygın bir panhipofizer yetersizlik nedeni olan Sheehansendromlu hasta grubunda endotel fonksiyonlarını değerlendirmeyi ve GH dışı hormonreplasman tedavisinin endotel fonksiyonları üzerine etkilerini araştırmayı amaçladık.OLGULAR ve YÖNTEM: Yaş ortalaması 40.83±6.43 yıl olan 24 Sheehansendromlu hasta ile yaş ortalaması 41.13±6.51 yıl olan 25 sağlıklı kontrol çalışmaya dahiledildi. Bazal değerlendirmeden sonra Sheehan sendromlu hastalara ortalama 15 ay sürenGH dışı hormon tedavisi (prednizolon 5-7.5 mg/gün, L-tiroksin 100-200 µg/gün, 40 yaşaltı hastalara 0.625 mg/gün konjuge östrojen ve 5 mg/gün medroksiprogesteron asetat)verildi. Tedavi sonunda endotel fonksiyonları tekrar değerlendirildi. Endotel fonksiyonları;yüksek akımlı doppler ultrason kullanılarak, akım aracılı dilatasyonun ölçümü iledeğerlendirilirken, eş zamanlı olarak serum NO düzeyi de tayin edildi. Elde edilen verilerpaired samples t test ve independent t test ile karşılaştırıldı.BULGULAR: Sheehan sendromlu hastaların tedavi öncesi düşük olan kan basıncıdüzeylerinde GH dışı HRT sonrasında yükselme izlendi (sistolik p=0.02, diyastolikp=0.01). Ancak bu yükselmeye rağmen sağlıklı kontrol grubuna bakışla hala düşüktü(sistolik p=0.0001, diyastolik p=0.001). Sheehan sendromlu hastalarda tedavi ile serumVLDL-kolesterol ve trigliserid düzeylerinde anlamlı bir değişiklik oluşmazken; kontrolgrubuna bakışla tedavi öncesinde saptanmış olan yükseklik (p=0.001 ve p=0.01) tedavisonrasında da devam etti (p=0.002 ve p=0.04). Serum CRP düzeyi ise tedavi öncesindesağlıklı kontrol grubuna göre yüksek iken (p=0.02); tedavi sonrasında sağlıklı kontrolgrubu ile benzer seviyelere geriledi. Sheehan sendromlu hasta grubunda tedavi öncesibazal ve FMD ile uyarılmış NO düzeyi sağlıklı kontrol grubuna göre daha yüksek (bazalNO düzeyi tedavi öncesi hastalarda 16.87±4.04 µmol/L, sağlıklı kontrol grubunda11.8±2.14 µmol/L; FMD sonrası NO düzeyi tedavi öncesi hastalarda 18.79±4.4 µmol/L,sağlıklı kontrol grubunda 14.92±2.44 µmol/L), bazal arter çapı ise daha küçük (tedaviöncesi hastalarda 3.74±0.68 mm, sağlıklı kontrol grubunda 4.62±0.42 mm) bulundu(p=0.0001). Tedavi öncesi FMD uyarısı ile elde edilen NO düzeyi artış oranı ve arter çapıartış oranları da kontrol grubuna göre daha düşüktü (tedavi öncesinde FMD ile oluşan NOdüzeyi artış oranı %13.16±5.57 ve arter çapı artış oranı %13.42±6.57, sağlıklı kontrolgrubunda NO düzeyi artış oranı %26.38±8.89 ve arter çapı artış oranı %18.93±5.64;p=0.0001 ve p=0.003). Tedavi sonrasında bazal ve FMD ile uyarılmış NO düzeyinde10kontrol grubuna göre yükseklik devam etti (bazal NO düzeyi tedavi sonrası 17.58±4.3µmol/L, sağlıklı kontrol grubunda 11.8±2.14 µmol/L ve FMD sonrası NO düzeyi tedavisonrası grupta 21.12±4.85 µmol/L, sağlıklı kontrol grubunda 14.92±2.44 µmol/L;p=0.0001). NO düzeyi artış oranı ise sağlıklı kontrol grubu ile benzer düzeylere ulaştı.Bazal arter çapı tedavi sonrasında yine kontrol grubuna göre daha küçük olmasına rağmen(bazal arter çapı tedavi sonrası grupta 3.61±0.62 mm, sağlıklı kontrol grubunda 4.62±0.42mm; p=0.0001); FMD uyarısı ile elde edilen artış miktarı tedavi sonrasında yükselereksağlıklı kontrollere benzer düzeylere ulaştı. Sheehan sendromlu hasta grubunun tedaviöncesi ve sonrası bazal NO düzeyleri arasında fark saptanmazken, FMD uyarısı ile eldeedilen NO düzeyi ve NO düzeyi artış oranı tedavi ile daha yüksek bulundu (FMD sonrasıNO düzeyi tedavi öncesinde 18.79±4.4 µmol/L, tedavi sonrasında 21.12±4.85 µmol/L veNO düzeyi artış oranı tedavi öncesinde %13.16±5.57, tedavi sonrasında %22,83±8.57;p=0.0001). Sheehan sendromlu hastalarda bazal arter çapları tedavi öncesi ve sonrasındabenzerken; FMD sonrası arter çapı artış oranı tedavi ile yükseldi (FMD sonrası arter çapıartış oranı tedavi öncesi %13.42±6.57, tedavi sonrasında %21.73±10.13; p=0.0001).Sonuç olarak;1.Sheehan sendromlu hastalarda GH dışı HRT'nin kan basıncı ve serum CRPdüzeyi üzerine olumlu etkileri olmuştur.2.Sheehan sendromlu hastalarda muhtemelen inflamasyon aracılı endotel fonksiyonbozukluğu saptanmıştır ve GH dışı HRT'nin endotel fonksiyonları üzerine olumlu etkileriolmuştur.3.Hastalardaki endotel fonksiyon bozukluğundan inflamasyon ile ekspresyonu artaniNOS sorumlu görünmektedir. CRP düzeyindeki gerileme ile beraber saptanan endotelfonksiyonlarındaki iyileşme, GH dışı hormon replasman tedavisinin anti inflamatuar (antiaterosklerotik?) etkilerine bağlı olabilir.11