Sigara kullanımı ve sigarayla ilişkili ipuçlarının sanal hafta görevindeki ileriye dönük bellek performansına etkilerinin incelenmesi: Stratejik izlemenin, geriye dönük belleğin ve çalışma belleğinin rolü

Bu tez çalışmasının temel amacı, sigara kullanımı ve sigarayla ilişkili ipuçlarının ileriye dönük bellek (İDB) görevindeki performansı ne şekilde etkilediğini incelemektir. İkincil amaçlar ise, stratejik izleme, geriye dönük bellek (GDB) ve çalışma belleğinin (ÇB), İDB görevi performansı üzerindeki katkısını göstermek, aynı zamanda, bir İDB görevi olan Sanal Hafta Görevi'nin (SHG) (Rendell ve Henry, 2009) ülkemiz kültürüne uyarlamasını yapıp genç örneklem üzerindeki işlerliğini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda SHG, sigara kullanan (60) ve sigara kullanmayan (60) olmak üzere toplam 120 katılımcıya uygulanmıştır. Katılımcılar seçkisiz olarak sigarayla ilişkili ipucu (40), sigarayla ilişkisiz ipucu (40) ve ipucunun olmadığı koşula (40) atanmıştır. SHG, bir alıştırma günü ve 3 sanal günü içerip toplamda 30 İDB görevinden oluşmaktadır. Her sanal günün sonunda Tanıma Testi uygulanıp katılımcıların GDB performansları kontrol edilmiştir. Ayrıca, ÇB görevi (2-geri görevi) verilip ÇB ile İDB görevleri arasındaki ilişki de incelenmiştir. Araştırmada 2 (Sigara Kullanımı: Sigara Kullanan-Sigara Kullanmayan) X 3 (İpucu Türü: Sigarayla İlişkili İpucu- Sigarayla İlişkisiz İpucu- İpucu Yok) X 2 (Görevin Düzenliliği: Düzenli-Düzensiz) X 2 (Görev Türü: Olay Temelli-Zaman Temelli) son iki faktörde tekrar ölçümlü deneysel desene uygun karma ANOVA uygulanmıştır. Sigara kullanımı ve ipucu türü değişkenleri gruplar arası, görev türü ve görev düzenliliği değişkenleri denek içi olarak değişimlenmiştir. SHG'den sonra uygulanan Tanıma Testi, gerçek zamanlı görevlerden olan zaman kontrolü görevi ve SHG'yi tamamlama süresi ayrıca analiz edilmiştir. Bu görevler için 2 (Sigara Kullanımı: Sigara Kullanan ve Sigara Kullanmayan) X 3 (İpucu Türü: Sigarayla İlişkili İpucu, Sigarayla İlişkisiz İpucu- İpucu Yok) faktöriyel desene uygun ANOVA'lar yapılmıştır. Yapılan post-hoc karşılaştırmalar için Bonferroni düzeltmesi uygulanmıştır. Yapılan analizlere göre, sigara kullananların İDB görevindeki doğru yanıt performansı sigara kullanmayanlardan anlamlı bir farklılıkla daha düşük çıkmıştır. Ayrıca, ÇB ve İDB arasında olumlu yönde korelasyon bulunmuştur. Ancak sigara kullananlar ile kullanmayanlar arasında SHG'yi tamamlama süresi bakımından anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Buna ek olarak, sigara kullananlarda İDB doğru yanıt performansında ipucu türü açısından anlamlı bir fark bulunmamıştır. Araştırma sonuçları sigara kullanımının İDB görevi performansında olumsuz etkiye sahip olduğunu göstermiştir fakat ipucu reaktivitesi kuramı desteklenmemiştir. Görev düzenliliği ve görev türüne ilişkin bulgular, Çoklu Süreçler Kuramı ve Hazırlayıcı Dikkat ve Bellek Süreçleri Kuramlarını desteklemiştir. Bu çalışmayla, genç yetişkinlerde SHG'nin Türkçe versiyonunun İDB performansını değerlendirmek için güvenilir bir ölçüm aracı olduğu gösterilmiştir. Anahtar Sözcükler İleriye Dönük Bellek, Sanal Hafta Görevi, Sigara Kullanımı, Nikotin, İpucu Reaktivitesi, Çoklu Süreçler Kuramı, Hazırlayıcı Dikkat ve Bellek Süreçleri Kuramı, Stratejik İzleme, Geriye Dönük Bellek, Çalışma Belleği