Siklofosfamid ile indüklenen testiküler hasarda silimarinin koruyucu ve tedavi edici etkisinin araştırılması

Giriş ve amaç: Deve dikeni (Silybum marianum) bitkisinden elde edilen bir flavanoid olan silimarin serbest oksijen radikallerinden koruyan kuvvetli bir antioksidan maddedir. İnsan ve hayvan modellerinde bu maddenin antioksidan, anti-enflamatuvar etkileri gösterilmiştir. Siklofosfamid (CYP) alkilleyici ilaçlar grubunda yer alan, immünsüpresan ve kanser önleyici bir ilaçtır. CYP rejimleri alan erkeklerde testiküler atrofi, infertilite ve azospermi insidansının arttığı gösterilmiştir. Bu çalışmadaki amacımız ratlarda siklofosfamidle indüklenen testiküler hasar modelinde silimarinin testiküler dokuda koruyucu ve tedavi edici etkilerini biyokimyasal belirteçler ve histopatolojik sonuçlar açısından araştırmaktır. Gereç ve yöntem: Bu çalışmada toplam 47 Wistar-Albino ırkı erkek rat kullanıldı. Kontrol grubunda 5, diğer deney gruplarında her biri 7 adet olacak şekilde (1 kontrol ve 6 deney grubu) planlama yapıldı. Deneyde siklofosfamid tek doz intraperitoneal ve silimarin (SMN) günde 2 defa oral gavaj ile verildi. Denekler 14. günün sonunda sakrifiye edildi. Serum folikül stimüle edici hormon (FSH), luteinize edici hormon (LH), testosteron, total antiksidan kapasite (TAS), total oksidatif kapasite (TOS), malondialdehit (MDA) aktivitesi ölçümleri yapıldı. Sağ testis histopatolojik inceleme için, sol testis TAS, TOS, MDA aktivitesi ölçümü için kullanıldı. Histolojik inceleme için Hematoksilen-Eozin, Gomori Trikrom boyama yapıldı. Johnsen skorlamasıyla testiküler hasar değerlendirildi. Bulgular: Yapılan analiz sonuçlarına göre testis ağırlıkları, ağırlık indeksi ve hacimlerinde gruplar arasında anlamlı fark izlenmedi. Deneklerin ağırlık değişimlerine bakıldığında SMN koruyucu olarak verildiğinde kilo değişimini anlamlı ölçüde azalttığı ancak normal seviyeye çıkaramadığı görüldü. SMN' nin koruyucu ve tedavi edici olarak kullanımının oksidatif stres indeksini anlamlı düzeyde düşürdüğü izlendi. Serum ve doku MDA düzeylerinde anlamlı farklılık izlenmedi. Silimarinin hormonal dengeyi korumada etkin olduğu görülmüştür. Sonuç: Çalışmamızda silimarin siklofosfamidin neden olduğu testiküler hasarda histopatolojik ve biyokimyasal iyileşme sağlamıştır. Ayrıca testiküler hasarı önlemede silimarinin tedavi edici etkisinin, koruyucu etkisine göre daha güçlü olduğu ve artan dozlarla iyileşme oranının da arttığı görülmüştür. Gelecekte yapılacak randomize prospektif çalışmalar, silimarinin testis hasarında özellikle fertilitenin korunması ve tedavisi için kullanımı açısından yol gösterici olacaktır. Anahtar kelimeler: Siklofosfamid, silimarin, testiküler hasar