Sirkadyen ritmin farede uterus üzerindeki etkisinin hippo sinyal yolağı üzerinden gösterilmesi

Sirkadiyen ritim, insanlar da dahil olmak üzere tüm memelilerde birçok fizyolojik fonksiyonu koordine etmektedir. Dişi üreme sistemi, merkezi sirkadyen sistem tarafından düzenlenir. Yapılan araştırmalar ile sirkadiyen ritim genlerinin senkronizasyonunun üreme başarısı için kritik olduğu, ışık ve karanlık döngüsünde meydana gelen herhangi bir bozulmanın annenin uyku düzenini, embriyo gelişiminin erken aşamalarını, fetüsün gelişimini olumsuz olarak etkileyebileceği gösterilmiştir. Biz tez çalışmamızda, sirkadiyen ritim ile uterus arasındaki ilişkinin Hippo sinyal yolağı ve telomeraz aktivitesi ile bağlantılı olabileceğini hipotez ettik. Buradan yola çıkarak, sirkadiyen ritmin bozulduğu hayvanların uteruslarında Hippo sinyal yolağı bileşenleri ve mTERT ekspresyonunu göstermeyi amaçladık. Çalışmamızda, toplam 20 adet BalbC türü 6-8 haftalık dişi fare kullanarak iki grup oluşturduk (n=10). Kontrol grubu fareler bir hafta boyunca 12:12 saat aydınlık/karanlık döngüsünde, deney grubu fareler bir hafta boyunca 12:12 saat aydınlık/aydınlık döngüsünde tutularak sirkadyen ritmin bozulması sağlanmıştır. Bir haftalık deney süresinin sonunda fareler diseke edilerek uterus dokuları izole edildi. Deneklerin sağ uterus boynuzu morfolojik analiz ve immünofloresan boyama yapmak üzere doku takibi için fiksatif içerisine alınırken, sol uterus dokusu kantitatif gerçek zamanlı polimeraz zincir reaksiyonu (qRT-PZR) yönteminde kullanılmak üzere izole edildi. İmmünofloresan yöntemi ile PER2, YAP1, TEAD4 ve mTERT lokalizasyonu belirlenirken, qRT-PCR yöntemi ile YAP1, TEAD4 ve mTERT ekspresyonları ile sirkadiyen ritim genleri BMAL1, CLOCK, PER2 ve CRY'in ekspresyonları mRNA düzeyinde gösterildi. Gruplar arasındaki tüm değerlendirmeler, ImageJ ve GraphPad programları kullanılarak yapıldı. Elde edilen veriler, student's t testi ile istatistiksel olarak değerlendirildi (p<0.05). Elde ettiğimiz bulgular ile, bir hafta boyunca 12:12 saat aydınlık/aydınlık döngüsünde tutulan sirkadyen ritmin bozulduğu uteruslarda; endometriyumun lümen epiteli kalınlığının deney grubunda kontrol grubuna kıyasla azaldığını, bez sayısı ve lümen çapının arttığını, miyometriyum kalınlığının azaldığını, endometriyum kalınlığı ve damar lümeni çapında ise anlamlı bir farklılık olmadığını belirledik. Hippo sinyal yolağı proteinleri YAP1 ve TEAD4'ün ekspresyonlarının deney grubunda arttığını ve mTERT ekspresyonunun azaldığını gösterdik. YAP1, TEAD4, mTERT, BMAL1, CLOCK, PER2 ve CRY'in ekspresyonları mRNA düzeyinde değerlendirildiğinde, YAP1, TEAD4, BMAL1, CLOCK ve PER2 ekspresyonlarının değişmediği, CRY ekspresyonunun arttığı ve mTERT ekspresyonunun azaldığı belirlendi. Sonuç olarak, sirkadiyen ritim bozulmasının farede uterus üzerindeki etkisinin, Hippo sinyal yolağı üzerinden gerçekleşebileceğini gösterdik. Tez çalışmamız sonucu elde ettiğimiz verilerin, gece vardiyasında çalışan kadınlarda, tekrarlayan ışık/karanlık değişimi veya jetlag benzeri durumlarda uterusun kendi sirkadiyen ritminin düzenlenmesinde Hippo sinyal yolağının önemli olabileceğini düşünmekteyiz. Sirkadiyen ritim bozulması neticesinde karşılaşılan açıklanamayan infertilitede, Hippo sinyal yolağı bileşenlerinin terapötik hedef olarak değerlendirilebileceğini önermekteyiz. Anahtar kelimeler: Sirkadiyen ritm, Hippo sinyal yolağı, mTERT, Uterus.