Sivil toplum kuruluşlarının sosyal yardımlardaki rolü

Yoksulluk, insanlığın yaşadığı en önemli problemlerden biridir. Kaynakların dengesiz dağılımı ve eşitsizlik bu durumun sebeplerinin başında gelmektedir. Farklı yoksulluk türleri, ülkelerin ve toplumların sosyoekonomik gelişme düzeyine göre tanımlanmıştır. Yoksulluk; mutlak, insani ve göreli yoksulluk şeklinde üçe ayrılmaktadır. Mutlak yoksulluk, insanların temel ihtiyacı olan başta gıda ve belirli yaşam gereksinimlerini dahi karşılayamamasıdır. Göreli yoksulluk, ülkelerin gelişmişlik seviyesi dikkate alınarak yaşamsal ihtiyaçlarının yanı sıra belirli refah standardına ulaşamaması durumudur. İnsani yoksulluk ise insanların kültürel, sağlık, eğitim alanlarında yaşadığı yoksunluktur. Birden fazla aktörün etkin mücadelesini gerektiren yoksullukla mücadelede, devletin etkin rolünün yanında sivil toplum kuruluşları (STK) önemli bir unsurdur. Farklı alanlarda faaliyette bulunan STK'lar, 19. yüzyılın başından itibaren etkinliğini artırmaya başlamış, daha kurumsal ve geniş kitlelere ulaşabilen bir rol üstlenmiştir. Devlet yardımları, sivil toplum ve yerel yönetimlerin birlikte hareket etmesi bu mücadeleyi daha etkin hale getirmektedir. STK'ların tarihsel geçmişinde yaptıkları ilk faaliyet alanlarından biri yoksullara, yaşlılara ve mahkûmlara yapılan yardım faaliyetleridir. Türkiye'de özellikle 1999 yılında meydana gelen depremle birlikte sivil toplum unsurları üstlendikleri sorumluluk ve gerçekleştirdikleri uygulamalarla anılmış ve dikkat çekmiştir. Bu süreçten sonra gittikçe kurumsallaşan ve sayıları artan STK'lar günümüzde çeşitli alanlarda faaliyetlerine devam etmektedir. STK'lar faaliyetleriyle daha görünür olduğu bu dönemde kamunun da sosyal yardım alanındaki uygulamalarına yardımcı olmak için sosyal yardıma ayırdığı bütçenin arttığı görülmektedir. Bu bütçenin artması, yardım faaliyetlerinin çeşitlenmesiyle ilgilidir. STK'ların yardımlaşma alanında ulaştırdıkları yardım türlerine bakıldığında bu çeşitlilik ortaya çıkmaktadır. Bu yardımların bir bölümü ayni yardım iken bir bölümü de nakdî yardımlardır. Sosyal yardım ihtiyacı olan ve talepte bulunan kişilerin özelliklerine bakıldığında bu grubu, kimsesizler, kırılgan bireylerden oluşan aileler, yoksul haneler, iş bulamayan veya aramayanlar, borçlular, madde bağımlıları, çalışamayacak durumda olan engelliler oluşturmaktadır. Talep edilen ve yapılan yardımlar ise daha çok nakdi yardımlardır. Bu çalışma ile yoksulluk, yoksulluk türleri, sosyal yardım kavramları açıklanmış ve sivil toplum kuruluşlarının sosyal yardım uygulamaları ele alınmıştır. Çalışmanın amacı, STK'ların sosyal yardım alanında son dönemde üstlendiği rol ve sorumluluğun değişimini ortaya koyarak sosyal yardımların uygulanmasında önemli bir aktör olan STK algısını değerlendirmektir. Sosyal yardım alanında başlıca sorun olan hak sahipliği ve yardımların hak sahiplerine ulaştırılması, çalışmanın sorunsalını oluşturmaktadır.