Sivil toplum kuruluşlarının uluslararası hukuktaki rolü

Bu tez, Sivil Toplum Kuruluşlarının (STK'ların) uluslararası sistemde hızla artan etkisini ve uluslararası hukuk yapımına katılımlarını incelemektedir. STK, devlet ya da devlet benzeri organların aksine özel inisiyatifle kurulan, çeşitli oluşumları içeren amorf bir terimdir. Tez, geleneksel olarak yalnızca egemen devletlerle sınırlı bir alan olan uluslararası hukuk oluşturma forumlarında 18. yüzyılın sonlarından bu tür özel grupların ortaya çıkışını inceleyerek başlamaktadır. Küreselleşmenin ortaya çıkışı, özel kuruluşların ulus ötesi ağlarda devlet yönetişimi ile karşılıklı kaygılara karşı koyma yeteneğini arttırdı. Devletlerin STK'ların ulusal hukuk kişiliğini tanıma yeteneği bazı bağlayıcı ve bağlayıcı olmayan uluslararası yasal belgelerle korunsa da, STK'ların uluslararası hukuk kişiliğine sahip olması yönünde 20. yüzyılın ilk yarısında STK faaliyetini meşrulaştırma önerileri başarısız olmuştur. Şu anda, yalnızca Kızılhaç Uluslararası Komitesi dışında, STK'ların uluslararası hukuk kişiliği yoktur ve yakın gelecekte bu kişiliğin kazanılması olası değildir. Bununla birlikte, STK'lar devletler, hükümetler arası kuruluşlar ve yargı organları ile giderek daha fazla etkileşim halindedir. Tez, STK'ların devlet temelli müzakerelere başarıyla katıldığı İkinci Dünya Savaşı sonrası seçilmiş örnekleri göz önünde bulundurarak STK'ların yerine getirdiği rolü belirlemeye çalışmaktadır. Bunun yanı sıra tezde birkaç hükümetler arası kuruluş, bölgesel örgüt ve uluslararası yargı organının kurumsal mekanizmaları ve uluslararası hukuk konularıyla ilgilenen birkaç ulusal mahkemenin uygulamaları da incelenmektedir. Bunlar, çoğunlukla uluslararası hükümet kuruluşlarının ve yargı organlarının sıklıkla STK'larla istişare sağladığını göstermektedir. Ancak, bu nihai olarak isteğe bağlıdır ve uygulamada bir STK'nın bu tür kurumlara resmi olarak katılabilme olasılığı büyük ölçüde değişmektedir. Devletler kontrolü elinde tutmakta ve aşırı partizan veya çatışmacı olabilecek STK'ları dışlamaktadır. İncelenen kurumlardan çeşitli konular ortaya çıkmaktadır. STK'ların tarafsız, şeffaf olduğu ve uzmanlık, ilgi veya özellikle ilgili uluslararası kurum tarafından ele alınan konularla ilgili olarak göz ardı edilen çıkarların temsilini sağladığı uluslararası düzeyde STK'ların katılımına giderek daha fazla izin verilmektedir. Garantili katılım hakkı olmamakla birlikte, şeffaflık ve hesap verebilirliğin değeri bakımından STK'ların uluslararası hukuk yapımına getirdikleri, gelecekte genişleyebilecek uluslararası düzeyde önemli bir rol oynadıkları anlamına gelmektedir.