Şizofreni tanılı hastalar ve ilk atak psikoz hastaları ile hastaların sağlıklı kardeşlerindeki CRP ve D vitamini düzeylerinin bilişsel işlevler açısından sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılması

Giriş ve Amaç: Şizofreni; duygulanım, düşünce, davranış ve bilişsel bozuklukları içeren çeşitli belirti ve bulgularla seyreden kronik bir hastalıktır. Hastalığın etiyolojisine yönelik birçok hipotez mevcuttur; bu hipotezlerden son dönemde üzerinde durulan konulardan ikisi, endofenotipik özellikler ve inflamatuar süreçlerdir. Bu amaçla, şizofreni etyopatogenezinde inflamatuar süreçler araştırılmış; endofenotipik özellikler açısından hastaların birinci derece yakınları da çalışmalara dâhil edilmiştir.Hastalarda sosyal yükü arttıran, tedavide kısmen daha dirençli olan ve işlevsellikte büyük oranda düşmeye neden olan bilişsel bozuklukların da önemi vurgulanmak gerekirse bu amaçla çalışmamızda, şizofreni hastaları, onların sağlıklı kardeşleri ve sağlıklı kontrollerden oluşan gruplar çalışmamıza dâhil edilmiştir. Gruplarda, nöron büyüme, gelişme ve farklılaşmasında önemli rolü olan D vitamini ve inflamatuar faz reaktanı olan CRP düzeyleri ile nöropsikolojik testlerle ölçülen bilişsel işlevler arasındaki ilişki incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Bu çalışmaya, psikotik bozukluk tanısıyla başvuran hastalar ile şizofreni tanısı almış kardeşi bulunan bireyler ve sağlıklı kişiler dâhil edilmiştir. Hasta grubu, psikotrop ilaçları en az bir aydır kullanmayan, 18-60 yaş arasında DSM-5 tanı kriterlerine göre Şizofreni ve ya Kısa Psikotik Bozukluk tanısı koyulan 36 hastadan oluşurken, kardeş grubu şizofreni tanısı almış kardeşi olan 31 sağlıklı gönüllüden oluşmuştur. Kontrol grubu ise, herhangi tıbbi ya da psikiyatrik hastalığı olmayan 31 kişiden oluşturulmuştur. Tüm gruplara WCST, Stroop Testi, İz Sürme Testi, Rey İşitsel Sözel Öğrenme Testi ve Sayı Dizisi Testi, bu testlerin uygulama eğitimini almış araştırıcı tarafından uygulanmıştır. Yine tüm gruplarda, inflamasyon düzeyini belirlemek amacıyla, kan örneği alınarak serum CRP ve D vitamini düzeyleri ölçülmüştür. İstatistiksel analizler SSPS 22.0 paket programı ile yapılmıştır. Bulgular: Hasta grubuyla kardeş grubu ve kontrol grubu bilişsel işlevler açısından karşılaştırıldığında, hastaların psikomotor hız, bilgi işlemleme hızı, frontal sistem aracılı karmaşık dikkat, dikkati odaklayabilme, çalışma belleği, kısa süreli bellek, uzun süreli bellek ve serbest hatırlama işlevlerinde kontrol grubuna göre bozulma saptanmış olup; ayrıca hasta grubunda perseveratif eğilimin arttığı görülmüştür. Kardeş grubu bilişsel işlevler açısından, kontrollere göre geriye bozucu etki ilişkili bellekte bozukluk saptanmış olup, diğer alanlarda anlamlı bir fark bulunmamıştır. D vitamini düzeyleri açısından her üç grup arasında fark saptanmamıştır. D vitamini düzeyleri ile bilişsel işlevler açısından incelendiğinde, Stroop testi ile ortaya koyulan işlemleme hızı, veri işleme ve seçici dikkat alanlarında D vitamini düşüklüğü ile ilişkisi ortaya koyulmuştur. CRP düzeyleri ise, hasta grubunda kardeş ve kontrol grubuna göre yüksek bulunmuştur. CRP düzeyleri ile seçici dikkat, bilişsel inhibisyon becerisi, işlemleme hızı, set değişikliği yapabilme, kısa süreli ve uzun süreli bellek işlevleri arasında ilişki var olduğu saptanmıştır. Tartışma ve Sonuç: Çalışmamızda elde edilen bulgular; şizofreninin endofenotipik özellikleri ve inflamasyonla ilişkisi açısından bazı önemli farklılıkları ortaya koymuştur. CRP düzeylerindeki yükselme, hastalıktaki artmış inflamatuar süreçlerle ilişkili olabilir. Hastalarda daha fazla olmak üzere, kardeşlerde de saptanan bilişsel bozuklukların inflamatuar mekanizmalarla ilişkisinin ve endofenotipik özelliğinin ortaya koyulması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, endofenotip, kardeş, D vitamini, CRP, inflamasyon